ЭҲЁИ АДОЛАТИ ТАЪРИХӢ ВА АРҶГУЗОРӢ БА ФАРЗАНДОНИ МИЛЛАТ: БОЗГАРДОНИДАНИ КАПСУЛАҲОИ НУСРАТУЛЛО МАХСУМ, ШИРИНШОҲ ШОҲТЕМУР ВА НИСОР МУҲАММАД

Таърихи ҳар як миллат бо ном ва фаъолияти шахсиятҳое пайванди ногусастанӣ дорад, ки барои ҳифзи манфиатҳои мардум, ташаккули давлатдорӣ ва рушди арзишҳои миллӣ хизмати бузург анҷом додаанд. Миллати тоҷик низ дар тӯли таърихи худ фарзандони фарзона ва муборизони ватанпарвареро ба камол расонидааст, ки зиндагӣ ва фаъолияти онҳо барои наслҳои имрӯз ва фардо ҳамчун мактаби худшиносӣ, ватандӯстӣ ва садоқат ба миллат хизмат менамояд. Дар миёни чунин чеҳраҳои таърихӣ номи Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад ҷойгоҳи махсус дорад. Ин абармардон аз ҷумлаи шахсиятҳое буданд, ки дар марҳилаи ҳассоси ташаккули давлатдории тоҷикон барои ҳифзи манфиатҳои миллӣ, таҳкими худшиносии тоҷикон ва бунёди давлатдории навин талошҳои бузург анҷом додаанд. Аммо сарнавишти онҳо бо фоҷиаи сиёсӣ пайванд хӯрда, солҳои тӯлонӣ ҳақиқати зиндагӣ ва хизматҳои онҳо пинҳон нигоҳ дошта шуд. Бо ба даст омадани Истиқлоли давлатӣ ва ташаккули сиёсати миллӣ дар Тоҷикистон имконияти эҳёи ҳақиқати таърихӣ ва арҷгузорӣ ба чунин шахсиятҳо фароҳам омад. Дар ин замина бозгардонидани капсулаҳои Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад ба Ватан бо ибтикор ва талошҳои пайгиронаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон яке аз рӯйдодҳои муҳимми сиёсиву маънавии даврони истиқлол гардид.

Эҳёи адолати таърихӣ яке аз муҳимтарин хусусиятҳои давлатдории миллӣ дар замони истиқлол ба ҳисоб меравад. Миллате, ки таърихи худро мешиносад ва ба фарзандони фарзонаи худ арҷ мегузорад, метавонад пояҳои давлатдорӣ ва ваҳдати миллии худро таҳким бахшад. Дар солҳои аввали Истиқлоли давлатӣ Тоҷикистон бо мушкилоти зиёди сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ рӯ ба рӯ гардид. Дар чунин шароит масъалаи ҳифзи ҳувияти миллӣ ва эҳёи арзишҳои таърихиву фарҳангӣ аҳамияти хоса касб намуд. Маҳз бо сиёсати хирадмандонаи Пешвои миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон омӯзиши таърихи воқеии миллат, арҷгузорӣ ба шахсиятҳои таърихӣ ва эҳёи хотираи қурбониёни сиёсӣ ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ табдил ёфт.

Нусратулло Махсум яке аз поягузорони давлатдории тоҷикон дар асри ХХ ба шумор меравад. Ӯ дар замоне ба майдони сиёсат ворид гардид, ки масъалаи ҳастии миллати тоҷик ва ҳуқуқи он ба давлатдорӣ дар фазои сиёсии минтақа пурра ҳал нагардида буд. Нусратулло Махсум бо ҳисси баланди миллӣ ва иродаи қавӣ барои таъсиси Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ҳифзи манфиатҳои тоҷикон мубориза бурд. Ӯ аҳамияти забон, фарҳанг ва маорифро ҳамчун пояҳои асосии миллат хуб дарк мекард ва барои рушди онҳо тадбирҳои муҳим меандешид. Фаъолияти ӯ танҳо ба идоракунии давлатӣ маҳдуд намешуд, балки тамоми зиндагии ӯ ба ҳифзи арзишҳои миллӣ ва манфиатҳои мардум бахшида шуда буд.

Шириншоҳ Шоҳтемур низ яке аз чеҳраҳои барҷастаи сиёсӣ ва миллӣ ба шумор меравад. Ӯ дар ташаккули сарҳадҳои миллии тоҷикон ва таъсиси давлати тоҷикон нақши муҳим бозид. Шоҳтемур аз ҷумлаи шахсиятҳое буд, ки масъалаи худшиносии миллӣ ва ҳифзи манфиатҳои тоҷиконро дар сатҳи давлатӣ матраҳ мекард. Ӯ дорои ҷаҳонбинии васеи сиёсӣ буда, барои таҳкими мавқеи тоҷикон дар минтақа талошҳои зиёд анҷом додааст. Нақши ӯ дар раванди ташаккули Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷониби муҳаққиқон ҳамчун саҳми бузурги таърихӣ арзёбӣ мегардад. Нисор Муҳаммад низ аз ҷумлаи фарзандони содиқи миллат буд, ки дар роҳи хизмат ба мардум ва давлат ҷони худро нисор намуд. Ӯ ҳамчун шахсияти ватандӯст ва фаъоли ҷамъиятӣ барои рушди ҷомеа ва таҳкими пояҳои давлатдорӣ талош мекард. Мисли дигар муборизони миллӣ, Нисор Муҳаммад низ қурбони сиёсатҳои саркӯбгаронаи замони худ гардид. Солҳои тӯлонӣ номи ӯ ва хизматҳои ӯ ба ҷомеа ба таври шоиста муаррифӣ намешуданд. Танҳо дар замони истиқлол имконият фароҳам омад, ки фаъолияти чунин шахсиятҳо аз нав мавриди омӯзиш қарор гирифта, ҳақиқати таърихӣ барқарор гардад.

Солҳои сиюми асри гузашта яке аз давраҳои фоҷиабори таърихи халқҳои Иттиҳоди Шӯравӣ ба шумор меравад. Дар ин давра ҳазорон нафар шахсиятҳои сиёсӣ, зиёиён ва муборизони миллӣ бо иттиҳомҳои сохта ба ҳабс гирифта шуда, қурбони саркӯбҳои сиёсӣ гардиданд. Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад низ аз ҷумлаи ҳамин қурбониён буданд. Онҳо барои андешаҳои миллӣ, садоқат ба мардум ва фаъолияти ватандӯстонаи худ ҷазо гирифтанд. Мақсади асосии чунин сиёсат аз байн бурдани неруҳои худшиноси миллӣ ва заиф гардондани пояҳои маънавии миллатҳо буд.

Бо вуҷуди ин, таърих исбот намуд, ки ҳақиқатро наметавон пинҳон нигоҳ дошт. Бо ба даст омадани Истиқлоли давлатӣ дар Тоҷикистон имконияти омӯзиши воқеии таърих ва барқарор намудани адолати таърихӣ фароҳам омад. Давлати Тоҷикистон дар солҳои истиқлол ба масъалаи эҳёи хотираи қурбониёни сиёсӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуд. Дар ин раванд нақши Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон хеле муҳим мебошад.

Пешвои миллат пайваста таъкид менамоянд, ки миллате, ки таърихи худро эҳтиром мекунад, метавонад ояндаи устувор бунёд намояд. Маҳз бо ҳамин сиёсати давлатдории миллӣ имрӯз ҷомеаи тоҷик имконият пайдо намудааст, ки ба таърихи худ бо нигоҳи нав назар кунад ва хизматҳои фарзандони содиқи миллатро ба таври шоиста қадр намояд.

Бозгардонидани капсулаҳои Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад ба Тоҷикистон рамзи эҳёи адолати таърихӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ мебошад. Ин рӯйдод танҳо як амали маросимӣ набуд, балки аҳамияти бузурги сиёсӣ, фарҳангӣ ва маънавӣ дошт. Мардуми Тоҷикистон ин воқеаро ҳамчун нишонаи эҳтироми давлат ба таърих ва фарзандони фарзонаи миллат истиқбол намуданд. Ин иқдом эҳсоси ифтихори миллӣ ва худшиносии ҷомеаро боз ҳам таҳким бахшид.

Аҳамияти чунин иқдом пеш аз ҳама дар он зоҳир мегардад, ки ҷомеа ба шахсиятҳое арҷ мегузорад, ки барои ҳастӣ ва бақои миллат хизмат кардаанд. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва бархӯрди фарҳангҳо масъалаи ҳифзи ҳувияти миллӣ барои ҳар як давлат аҳамияти махсус дорад. Миллате, ки қаҳрамонони худро фаромӯш мекунад, тадриҷан аз арзишҳои маънавии худ дур мегардад. Аз ҳамин лиҳоз, арҷгузорӣ ба шахсиятҳои таърихӣ барои таҳкими пояҳои маънавии ҷомеа нақши муҳим мебозад.

Бозгардонидани капсулаҳои ин абармардон барои ҷавонон низ аҳамияти бузурги тарбиявӣ дорад. Насли ҷавон бояд донад, ки истиқлол, давлатдорӣ ва озодӣ ба осонӣ ба даст наомадаанд. Барои ташаккули давлати миллӣ ва ҳифзи манфиатҳои мардум шахсиятҳои зиёде ҷони худро фидо кардаанд. Омӯзиши зиндагӣ ва фаъолияти Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад дар ҷавонон ҳисси ватандӯстӣ, худшиносӣ ва масъулиятшиносиро тақвият мебахшад.

Имрӯз дар Тоҷикистон ба омӯзиши таърихи давлатдорӣ ва фаъолияти шахсиятҳои миллӣ таваҷҷуҳи бештар зоҳир мегардад. Осори илмӣ, мақолаҳо ва тадқиқотҳои гуногун ба фаъолияти ин чеҳраҳои таърихӣ бахшида мешаванд. Ин раванд барои рушди илми таърих ва таҳкими худшиносии миллӣ аҳамияти калон дорад. Ҳамзамон, гузоштани номи шахсиятҳои таърихӣ ба кӯчаҳо, муассисаҳои таълимӣ ва фарҳангӣ нишонаи арҷгузории ҷомеа ба хизматҳои онҳо мебошад.

Дар баробари ин, эҳёи хотираи чунин шахсиятҳо барои таҳкими ваҳдати миллӣ низ мусоидат мекунад. Ваҳдати миллӣ танҳо мафҳуми сиёсӣ нест, балки пеш аз ҳама ба ягонагии маънавӣ ва эҳтиром ба арзишҳои умумимиллӣ такя мекунад. Вақте ҷомеа ба таърихи худ ва ба шахсиятҳои бузурги худ эҳтиром мегузорад, эҳсоси ҳамбастагӣ ва масъулияти умумимиллӣ низ қавитар мегардад.

Нақши Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар эҳёи арзишҳои миллӣ ва таърихӣ хеле бузург мебошад. Бо сиёсати фарҳангпарварона ва миллатсозонаи Пешвои миллат имрӯз таърихи воқеии тоҷикон мавриди омӯзиш қарор гирифта, хотираи шахсиятҳои бузурги миллат эҳё мегардад. Арҷгузорӣ ба Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад низ идомаи ҳамин сиёсати давлатдории миллӣ мебошад.

Дар маҷмӯъ, бозгардонидани капсулаҳои Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад ба Тоҷикистон рӯйдоди муҳимми таърихӣ ва маънавии даврони истиқлол ба шумор меравад. Ин иқдом рамзи эҳёи ҳақиқати таърихӣ, эҳтиром ба хизматҳои фарзандони фарзонаи миллат ва таҳкими худшиносии миллӣ мебошад. Таърих нишон медиҳад, ки миллате, ки ба гузашта ва қаҳрамонони худ арҷ мегузорад, метавонад ояндаи дурахшон ва устувор бунёд намояд.

Имрӯз хотираи Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад ҳамчун рамзи садоқат ба миллат, ватандӯстӣ ва мубориза барои адолат дар қалби мардум зинда аст. Номи онҳо дар саҳифаҳои таърих бо ҳарфҳои заррин сабт гардида, барои наслҳои оянда ҳамчун намунаи ҷасорат, матонат ва хизмати содиқона ба Ватан боқӣ хоҳад монд.

Эҳтиром ва арҷгузорӣ ба чунин шахсиятҳои таърихӣ танҳо ба маънои гиромидошти гузашта нест, балки баёнгари сиёсати устувори давлат дар роҳи ҳифзи хотираи миллӣ ва таҳкими худшиносии ҷомеа мебошад. Миллати тоҷик дар тӯли таърихи худ давраҳои гуногуни душворро аз сар гузаронидааст. Борҳо сарнавишти миллат зери таҳдид қарор гирифта, арзишҳои миллӣ мавриди маҳдудсозӣ ва фишор қарор доштанд. Аммо маҳз бо шарофати фарзандони содиқ ва муборизони миллат тоҷикон тавонистанд ҳувият, забон, фарҳанг ва давлатдории худро ҳифз намоянд. Аз ҳамин лиҳоз, эҳёи номи чунин шахсиятҳо на танҳо қарзи маънавӣ, балки вазифаи таърихии ҷомеа низ ба ҳисоб меравад.

Дар шароити муосир, ки масъалаи худшиносии миллӣ ва ҳифзи арзишҳои фарҳангӣ аҳамияти бештар пайдо кардааст, омӯзиши мероси таърихии шахсиятҳои миллӣ метавонад барои тарбияи насли ҷавон нақши муассир бозад. Ҷавонон бояд дарк намоянд, ки истиқлолияти давлатӣ ва ваҳдати миллӣ неъмати осон ба дастомада нестанд. Барои расидан ба чунин дастовардҳо ҳазорон нафар фарзандони миллат мубориза бурда, ҷони худро нисор кардаанд. Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад аз ҷумлаи чунин шахсиятҳое мебошанд, ки тамоми ҳастии худро барои манфиатҳои миллат бахшидаанд.

Махсусан дар давраи соҳибистиқлолӣ масъалаи омӯзиши таърихи миллӣ ба марҳилаи нав ворид гардид. Пештар бисёр саҳифаҳои таърихи тоҷикон таҳриф ё нодида гирифта мешуданд. Имрӯз бошад, бо дастгирии давлат ва сиёсати фарҳангпарваронаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои омӯзиши воқеии таърих шароити мусоид фароҳам оварда шудааст. Ин сиёсат ба он равона гардидааст, ки мардум, бахусус ҷавонон, аз гузашта ва арзишҳои миллии худ огоҳ бошанд ва нисбат ба Ватан ҳисси масъулият дошта бошанд. Бозгардонидани капсулаҳои Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад инчунин аҳамияти бузурги рамзӣ дорад. Ин рӯйдод нишон дод, ки давлат ва миллат фарзандони худро фаромӯш намекунанд. Гарчанде даҳсолаҳо аз марги фоҷиабори онҳо гузашта бошад ҳам, хотираи онҳо дар зеҳни мардум зинда монд ва ниҳоят ҳақиқат мавқеи худро пайдо кард. Ин иқдом бори дигар собит сохт, ки адолати таърихӣ дер ё зуд барқарор мегардад.

Аҳамияти дигари ин рӯйдод дар таҳкими ваҳдати миллӣ зоҳир мегардад. Миллате, ки дорои таърихи муштарак ва қаҳрамонони умумимиллӣ мебошад, ҳамеша устувор ва муттаҳид боқӣ мемонад. Арҷгузорӣ ба чунин шахсиятҳо эҳсоси ифтихори миллӣ ва ҳамбастагии ҷомеаро қавитар мегардонад. Ин масъала махсусан барои ҷавонон муҳим аст, зеро онҳо бояд аз таҷрибаи таърихӣ сабақ гирифта, барои ҳифзи арзишҳои миллӣ омода бошанд.

Ҳамин тариқ, бозгардонидани капсулаҳои Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад ба Тоҷикистон яке аз рӯйдодҳои муҳимми таърихӣ ва маънавии даврони истиқлол маҳсуб меёбад. Ин иқдом нишонаи эҳтироми давлат ва ҷомеа ба таърих, адолати таърихӣ ва хизматҳои фарзандони фарзонаи миллат мебошад. Бо сиёсати хирадмандона ва фарҳангпарваронаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон имрӯз Тоҷикистон тавонистааст саҳифаҳои муҳими таърихи худро эҳё намуда, хотираи шахсиятҳои бузурги миллатро гиромӣ доранд. Хотираи Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад ҳамчун рамзи ҷовидонаи ватандӯстӣ, матонат ва садоқат ба миллат дар таърихи тоҷикон абадан боқӣ хоҳад монд. Зиндагӣ ва фаъолияти онҳо барои наслҳои имрӯз ва оянда ҳамчун мактаби бузурги худшиносӣ ва хизмат ба Ватан хизмат хоҳад кард.

н.и.п.дотсент Маҳмудзода Қумринисо Нурали муовини директор оид ба илм ва муносибатҳои байналмилалии МДТ “Коллеҷи тиббии шаҳри Кӯлоб ба номи Раҳмонзода Раҳматулло Азиз”