ГУРӮҲҲОИ ИРТИҶОӢ ВА ХАТАРИ ОНҲО БА ҶОМЕА

Аз Паёми Пешвои миллат ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, 16 декабри соли 2025

Имрӯз ҷомеаи ҷаҳонӣ бо хатарҳои гуногуни геополитикӣ, аз ҷумла экстремизм ва терроризм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир, хариду фурӯши одамон ва дигар ҷиноятҳои фаромиллӣ рӯ ба рӯ гардидааст. Ин мафҳумҳо воқеан аз ҷумлаи масъалаҳои мубрами рӯз ба шумор мераванд. Экстремизм ва терроризм ҳамчун падидаҳои хавфнок ва мушкилэҷодкунандаи ҷаҳони муосир ба ҷомеаи инсонӣ дар баробари фишору таҳдидҳои равонӣ, инчунин, хисороти моддию маънавӣ расонида, сабаби афзоиши хушунат, нобоварӣ ва бадбинӣ миёни кишварҳо ва гурӯҳҳои гуногуни иҷтимоию миллӣ мегарданд.

Яке аз зуҳуроти номатлубе, ки имрӯз дар ҷомеаи муосир паҳн гардида, ба кишварҳои гуногуни ҷаҳон таҳдид мекунад, фаъолияти гурӯҳҳои иртиҷоӣ, экстремистӣ ва террористӣ мебошад.

Бояд гуфт, ки тарғиботчиён ва саркардагони ин гурӯҳҳо, ки худ тарбиятдидаи мактабҳои махсуси ифротгароӣ мебошанд, тавассути таблиғоти бардурӯғ кӯшиш менамоянд намояндагони ҳамаи қишрҳои ҷомеа, бахусус ҷавононро, ба сафи худ ҷалб намоянд. Новобаста аз татбиқи чорабиниҳои гуногуни пешгирикунанда миёни аҳолӣ, аз ҷумла ҷавонон, шомилшавии баъзе аз онҳо ба гурӯҳҳои ифротгаро ҳанӯз ҳам аз масъалаҳои ташвишовар боқӣ мемонад. Аз ин рӯ, зарур аст, ки сабабҳои асосии ин падидаро муайян намоем.

Яке аз сабабҳои асосии ба чунин амалҳо даст задани ҷавонон сатҳи пасти маърифати динӣ, ҳуқуқӣ, ҷаҳоншиносӣ ва инсондӯстии онҳо мебошад. Дар ҳақиқат, вобаста ба таҳаввулоти ҷомеаи муосир масъулияти омӯзгорон, ниҳодҳои тарбиявӣ ва муассисаҳои таълимӣ дар самти таълиму тарбияи насли наврас ва ҷавонон рӯз ба рӯз бештар мегардад.

Мутаассифона, имрӯз экстремизм ва терроризм барои тамоми мардуми сайёра хатарҳои нав ба нав эҷод намуда, суботу оромии ҷомеаро халалдор месозанд. Дар шароити имрӯза тамоми созмонҳои байналмилалӣ ва роҳбарони давлатҳо бо мақсади пешгирии амалҳои ифротию террористӣ кӯшишҳои зиёд ба харҷ медиҳанд.

Дар баробари ин, воситаҳои ахбори омма низ барои пешгирии ин омилҳои номатлуб маводи зиёдеро нашр менамоянд. Новобаста аз ҳамаи ин тадбирҳо, ҳанӯз ҳам хавфу хатари гурӯҳҳои иртиҷоӣ дар ҷаҳон боқӣ мондааст.

Ин омилҳои номатлуб дар ҷойи холӣ пайдо намешаванд, балки тадриҷан ба ҷомеа роҳ ёфта, ба таври пинҳонӣ ё ошкоро фаъолияти худро ба роҳ мемонанд. Тибқи маълумоти коршиносон, масъалаи мубориза бар зидди экстремизм ва терроризм дар сатҳи байналмилалӣ ҳанӯз соли 1934 дар Лигаи Миллатҳо мавриди баррасӣ қарор гирифта буд.

Тайи солҳои охир экстремизм ва терроризм ҳамчун мушкилоти ҷиддии ҷаҳонӣ густариш ёфта, сол аз сол муташаккилтар ва бераҳмонатар гардидаанд. Ин гурӯҳҳо барои амалӣ намудани мақсадҳои ғаразноки худ аз техника ва технологияҳои муосир васеъ истифода мебаранд. Аз ҳамин сабаб, роҳбарони кишварҳои ҷаҳон пайваста нисбат ба ин мушкилоти ҷаҳонӣ изҳори нигаронӣ менамоянд.

Аз ҷумла, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханрониҳои худ ҳам дар дохили кишвар ва ҳам дар сатҳи байналмилалӣ борҳо оид ба хатарҳои экстремизм ва терроризм андешаронӣ намуда, барои пешгирӣ ва мубориза бар зидди ин падидаҳои номатлуб тадбирҳои муассир меандешанд.

Ин таъкидҳои роҳбарияти олии кишвар масъулини тамоми соҳаҳо, аз ҷумла муассисаҳои таълимиро водор месозанд, ки насли наврас ва ҷавононро дар рӯҳияи ватандӯстӣ, ифтихори миллӣ, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ, инсондӯстӣ ва дигар хислатҳои нек тарбия намоянд.

Имрӯз вақти он расидааст, ки ҳар як ниҳоди марбут ба таълиму тарбия — оила, ҷомеа ва муассисаҳои таълимӣ вазифаҳои худро дар сатҳи баланд ва бо масъулияти бештар иҷро намоянд.

Моро зарур аст, ки дар раванди таълиму тарбия ба ҷавонон моҳияти ҳар як аз ин падидаҳои барои ҷомеаи инсонӣ хатарнокро фаҳмонда, ҷиҳати пешгирӣ ва мубориза бар зидди онҳо тавсияҳои мушаххас пешниҳод намоем.

Дар шароити кунунӣ ҳамаи ташкилоту муассисаҳо ва сохторҳои давлатӣ вазифадоранд, ки корҳои таблиғотию фаҳмондадиҳиро миёни аҳолӣ, бахусус ҷавонон, боз ҳам тақвият бахшанд, то аз шомилшавии онҳо ба гурӯҳҳои ифротӣ пешгирӣ карда шавад.

Қисми навбатиро фирист, ман онро низ бо ҳамин тартиб пурра таҳрир мекунам.

Дар замони муосир муассисаи таълимӣ яке аз ниҳодҳои асосие мебошад, ки наврасону ҷавонон қисми зиёди вақти худро дар он сипарӣ мекунанд. Аз ин рӯ, омӯзгор – тарбиятгар набояд нисбат ба ин вазифаи муҳими худ муносибати бемасъулиятона дошта бошад.

Омӯзгор бояд ба шогирдон оид ба муқаддас будани инсон ва ҳаёти ӯ, тарбияи ҳисси миллӣ, ватандӯстӣ, инсондӯстӣ, ҷаҳонбинии комил ва ташаккули зиракии сиёсӣ маълумоти муфид ва асоснок пешниҳод намояд.

Аз тарафи дигар, устодон бояд ба шогирдон моҳият ва мазмуни мафҳумҳои экстремизм ва терроризм, инчунин хатарҳое, ки онҳо барои ҷомеа ва инсоният эҷод мекунанд, фаҳмонанд. Барои ин метавон аз воқеаҳои даҳшатбори кишварҳои Сурия, Ироқ, Фаластин, Афғонистон ва дигар давлатҳое, ки аз фаъолияти гурӯҳҳои иртиҷоӣ зарар дидаанд, мисолҳои мушаххас овард. Ин гуна корҳои фаҳмондадиҳӣ ҷавононро барои муқовимат ба чунин қувваҳои аҳриманӣ омода месозанд.

Моро зарур аст, ки дар ин самт кору фаъолияти худро ҷиддан такмил дода, барои дар сатҳи баланд ба роҳ мондани корҳои тарбиявӣ тадбирҳои муассир андешем. Ҳар як омӯзгор бояд зимни корҳои фаҳмондадиҳӣ дар байни ҷавонон, пеш аз ҳама, суханрониҳои Пешвои миллатро, ки экстремизм ва терроризмро ҳамчун хатари ҷиддӣ ва вабои аср арзёбӣ намудаанд, ба онҳо шарҳ диҳад.

Омӯзгор бояд ба шогирдон оид ба воқеаҳо ва ҳодисаҳои дар кишварҳои гуногуни ҷаҳон рухдода маълумот дода, дар онҳо ҳисси нафрат нисбат ба гурӯҳҳои иртиҷоӣ ва амалҳои ғайриинсонии онҳоро ташаккул диҳад.

Бояд хотиррасон намуд, ки терроризм ҳамчун маҷмӯи амалҳои хавфнок ва даҳшатовар яке аз ҷиноятҳои вазнин ва махсусан хатарнок ба ҳисоб меравад. Мақсади асосии он халалдор намудани амнияти ҷамъиятӣ, фаъолияти муътадили мақомоти давлатӣ ва расонидани зарар ба ҳаёт ва саломатии шаҳрвандон мебошад. Барои чунин гурӯҳҳо ҳеҷ арзише муқаддас нест, ҳатто ҳаёти инсон.

Яке аз нигарониҳои ҷиддӣ суиистифодаи гурӯҳҳои иртиҷоӣ аз дин ва арзишҳои динӣ мебошад. Саркардагони ин падидаҳои номатлуб кӯшиш мекунанд, ки динро ҳамчун ниқоб истифода бурда, бо таблиғоти бардурӯғ баъзе ашхосро ба сафи худ ҷалб намоянд. Онҳо амалҳои нопоки худро ба дин рабт медиҳанд. Ҳол он ки агар ба таърихи динҳои ҷаҳонӣ назар афканем, мебинем, ки онҳо саршор аз панду ҳикмат, инсондӯстӣ ва ахлоқи ҳамида мебошанд.

Барои мисол, дини мубини Ислом инсонҳоро ба эҳтиром ва эътирофи якдигар, дӯстиву рафоқат, ҳамдигарфаҳмӣ ва дастгирии ҳамдигар даъват менамояд. Дар таълимоти исломӣ ғамхорӣ нисбат ба ятимон, ниёзмандон ва эҳтироми ҳуқуқи инсон ҷойгоҳи махсус дорад. Аз ин рӯ, он чизҳое, ки гурӯҳҳои иртиҷоӣ ба номи дин анҷом медиҳанд, ҳеҷ иртиботе ба арзишҳои воқеии исломӣ надоранд.

Пас саволе ба миён меояд: ин ҳама тарғибот ва ташвиқоти бардурӯғ аз куҷо сарчашма мегиранд?

Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни вохӯриҳо бо фаъолон ва ходимони дин таъкид намудаанд, ки арзишҳои динӣ бахши ҷудонашавандаи фарҳанги миллӣ мебошанд. Аз ин рӯ, мо бояд онҳоро поку беолоиш ҳифз ва эҳтиром намоем.

Мо набояд роҳ диҳем, ки арзишҳое, ки аз падарону бобоёни мо ҳамчун мероси гаронбаҳо ба мо расидаанд, мавриди таҳқир ё суиистифода қарор гиранд. Шахсе, ки динро ҳамчун воситаи расидан ба мақсадҳои нопоки худ истифода мебарад, на танҳо маърифати воқеии динӣ надорад, балки аз арзишҳои ҳақиқии ислом низ хеле дур аст.

Фаромӯш набояд кард, ки фарзандони фарзонаи миллати тоҷик, аз қабили Имом Абуҳанифа, Ҷалолиддини Балхӣ, Имом Бухорӣ, Имом Ғаззолӣ ва дигар мутафаккирони бузург бо маърифати баланди динӣ ва илмии худ дар ҷаҳони ислом ва тамаддуни башарӣ ҷойгоҳи шоиста пайдо кардаанд. Мо бояд аз афкор ва андешаҳои созандаи онҳо баҳра барем, зеро роҳи дурусти зиндагиро дар таълимоти онҳо метавон дарёфт.

Ҷавонон бояд дарк намоянд, ки амалҳои гурӯҳҳои иртиҷоӣ дар маҷмӯъ бар зидди инсоният равона шудаанд ва ҳеҷ гоҳ набояд фирефтаи таблиғоти онҳо гарданд. Онҳо бояд бо ақлу заковат ва ҷаҳонбинии солим ба чунин гурӯҳҳо ҷавоби қатъӣ дода, амалҳои ғайриинсонии онҳоро маҳкум намоянд.

Дар замони муосир ҷавонон бояд дар тамоми самтҳо соҳиби дониш, маърифат ва ҷаҳонбинии васеъ бошанд. Бинобар ин, онҳо бояд бо роҳнамоии омӯзгорон мазмун ва моҳияти фаъолияти гурӯҳҳои иртиҷоиро дуруст дарк намуда, кӯшиш намоянд соҳиби маърифати баланд, фикри солим, рафтори нек ва хислатҳои инсондӯстона бошанд, то тавонанд дар мубориза бар зидди ин гурӯҳҳои барои давлат ва ҷомеа хатарнок устуворона истодагӣ намоянд.