НАҚШИ ШИРИНШОҲ ШОҲТЕМУР, НУСРАТУЛЛО МАХСУМ ВА НИСОР МУҲАММАД ДАР ТАЪРИХИ ТОҶИКИСТОН ВА БОЗГАРДОНИИ ХОКИ МУҚАДДАСИ ОНҲО БА ВАТАН

Таърихи халқи тоҷик пур аз шахсиятҳои барҷастаест, ки барои ташаккули давлатдорӣ, ҳифзи фарҳанг ва рушди ҷомеа хизматҳои арзанда анҷом додаанд. Дар миёни чунин фарзандони фарзонаи миллат номи Шириншоҳ Шоҳтемур, Нусратулло Махсум ва Нисор Муҳаммад ҷойгоҳи хос дорад. Онҳо аз аввалин сиёсатмадорон ва муборизони роҳи худшиносии миллӣ ва истиқлоли тоҷикон буда, дар таъсиси пояҳои давлатдории муосири Тоҷикистон саҳми бузург гузоштаанд.

Аммо солҳои 30-юми асри ХХ, махсусан давраи таъқибҳои сиёсӣ, боиси қурбонии ҳазорон шахсони бегуноҳ гардид. Ин абармардон низ қурбони сиёсати саркӯбгаронаи давраи сталинӣ шуданд. Бо гузашти вақт ҳақиқат равшан гардид ва халқи тоҷик хизматҳои онҳоро дубора эътироф намуд. Яке аз рӯйдодҳои муҳими таърихӣ бозгардонии хоки муқаддаси онҳо ба Ватан ба ҳисоб меравад, ки рамзи эҳтиром ба гузашта ва арҷгузорӣ ба қаҳрамонони миллат мебошад.

Шириншоҳ Шоҳтемур яке аз поягузорони давлатдории муосири тоҷикон ба шумор меравад. Ӯ дар таъсиси Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон ва баъдан Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон саҳми бузург гузоштааст. Шоҳтемур барои муттаҳидсозии тоҷикон, рушди маориф, иқтисод ва фарҳанг талошҳои зиёде анҷом додааст.

Ӯ пайваста барои ҳифзи забон ва фарҳанги тоҷикӣ мубориза бурда, масъалаҳои марзҳои миллӣ ва ҳуқуқи тоҷиконро дар сатҳи давлатӣ матраҳ мекард. Маҳз чунин хизматҳояш ӯро ба яке аз поягузорони давлатдории тоҷикон табдил додааст.

Аммо соли 1937 Шоҳтемур бо иттиҳомоти сохта боздошт ва баъдан қатл гардид. Танҳо баъд аз солҳои зиёд бегуноҳии ӯ исбот ва номи ӯ сафед карда шуд.

Нусратулло Махсум яке аз чеҳраҳои барҷастаи сиёсии Тоҷикистон буд. Ӯ ҳамчун яке аз роҳбарони нахустини ҷумҳурӣ барои баланд бардоштани мақоми тоҷикон ва рушди идоракунии давлатӣ саҳми назаррас гузоштааст.

Махсум ба рушди маориф, омода намудани кадрҳои миллӣ ва пешрафти фарҳанги тоҷикӣ аҳамияти махсус медод. Ӯ инчунин дар расидан ба мақоми ҷумҳурӣ гирифтани Тоҷикистон дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ нақши муҳим бозид.

Аммо ӯ низ мисли дигар фарзандони бедордили миллат қурбони таъқибҳои сиёсӣ гардид ва соли 1938 ба қатл расид. Баъдтар давлат ва ҷомеа хизматҳои ӯро эътироф намуда, номи ӯро зинда карданд.

Нисор Муҳаммад низ аз шахсиятҳое буд, ки барои пешрафти ҷомеаи тоҷик хизмат кардааст. Ӯ дар ташкили сохторҳои давлатӣ ва ҳалли масъалаҳои иҷтимоӣ ва сиёсӣ фаъолона иштирок намудааст.

Ӯ ҷонибдори адолат ва ҳифзи манфиатҳои мардум буд. Фаъолияти ӯ ба баланд гардидани сатҳи худшиносии миллӣ ва рушди ҷомеа мусоидат намуд. Вале ӯ низ аз таъқибҳои сиёсӣ эмин намонд ва қурбони он гардид.

Пас аз соҳибистиқлол гардидани Тоҷикистон масъалаи эҳтиром ба гузашта ва эҳёи номи фарзандони бузурги миллат аҳамияти хос пайдо кард. Бо ташаббуси давлат ва ҷомеа хотираи қурбониёни таъқибҳои сиёсӣ гиромӣ дошта шуд.

Яке аз рӯйдодҳои муҳими таърихӣ овардани хоки Шириншоҳ Шоҳтемур, Нусратулло Махсум ва Нисор Муҳаммад ба Тоҷикистон мебошад. Ин амал рамзи эҳтироми миллат ба фарзандони содиқ ва нишонаи адолати таърихӣ ба шумор меравад.

Бозгардонии хоки онҳо маънои амиқи маънавӣ ва сиёсӣ дорад: аввалан, нишон медиҳад, ки миллат қаҳрамонони худро фаромӯш намекунад; сониян, ҳисси ватандӯстӣ ва худшиносии миллиро дар байни ҷавонон тақвият мебахшад; ва сеюм, далели эҳёи ҳақиқат ва маҳкумияти сиёсати золимонаи гузашта мебошад.

Имрӯз номи ин шахсиятҳо дар китобҳои таърих, осорхонаҳо ва муассисаҳои таълимӣ ҷойгоҳи махсус дорад. Мардуми Тоҷикистон онҳоро ҳамчун поягузорони давлатдории миллӣ эҳтиром мекунанд.

Шириншоҳ Шоҳтемур, Нусратулло Махсум ва Нисор Муҳаммад аз ҷумлаи фарзандони содиқи миллат буданд, ки барои рушди давлатдорӣ ва ҷомеа хизматҳои бузург анҷом доданд. Гарчанде қурбони таъқибҳои сиёсӣ гардиданд, хотираи онҳо то имрӯз зинда аст.

Бозгардонии хоки онҳо ба Ватан рамзи эҳтиром ба таърих, арҷгузорӣ ба хизматҳои фарзандони миллат ва эҳёи адолати таърихӣ мебошад. Омӯзиши ҳаёт ва фаъолияти чунин шахсиятҳо барои насли имрӯз ва оянда аҳамияти бузурги тарбиявӣ ва илмӣ дорад, зеро онҳо намунаи ватандӯстӣ, ҷасорат ва садоқат ба миллат мебошанд.

Рахмонзода А.З.

Мудири кафедраи “Фанҳои дақиқ ва риёзӣ”-и МДТ «Коллеҷи тиббии ш.Кӯлоб ба номи Раҳмонзода Р.А.»