9 май дар таърихи инсоният ҳамчун рӯзи пирӯзӣ бар фашизм ва анҷоми Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941–1945) ҷойгоҳи махсус дорад. Ин рӯз ҳамчун рамзи шуҷоат, ваҳдат, фидокорӣ ва сулҳ мебошад. Ғалаба натиҷаи заҳмат, ҷоннисорӣ ва матонати миллионҳо одамон аз тамоми ҷумҳуриҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ буд. Дар ин пирӯзӣ халқи тоҷик низ саҳми бузург ва фаромӯшнашаванда гузоштааст.
Ҷанги Бузурги Ватанӣ 22 июни соли 1941 оғоз ёфт, вақте ки Олмони фашистӣ ба Иттиҳоди Шӯравӣ ҳамла кард. Ин ҷанг яке аз мудҳиштарин ва хунбортарин ҷангҳои таърихи инсоният гардид. Миллионҳо одамон ба майдони ҷанг сафарбар шуданд, шаҳрҳо хароб гардиданд ва ҳаёти осоишта ба ҳолати вазнин рӯ ба рӯ шуд. Тоҷикистон, ки он вақт қисми Иттиҳоди Шӯравӣ буд, низ дар ин мубориза фаъолона иштирок кард.
Аз Тоҷикистон зиёда аз 300 ҳазор нафар ба фронт рафта, дар муҳорибаҳои шадид иштирок намуданд. Ин шумора барои он давра хеле бузург буд, зеро аҳолии кишвар нисбатан кам буд. Ҷавонони тоҷик бо эҳсоси баланди ватандӯстӣ ба майдони ҷанг рафта, барои ҳифзи Ватан ҷоннисорӣ карданд. Бисёре аз онҳо дигар ба ватан барнагаштанд ва номашон дар таърих ҳамчун қаҳрамонон боқӣ монд.
Фарзандони тоҷик дар бисёр муҳорибаҳои муҳим, аз ҷумла муҳорибаҳои Москва, Сталинград, Курск, озодсозии Аврупо ва муҳорибаи Берлин иштирок карданд. Онҳо дар баробари дигар миллатҳо бо далерӣ ва шуҷоат мубориза бурда, саҳми худро дар пирӯзӣ гузоштанд. Садҳо сарбозони тоҷик бо ордену медалҳо қадрдонӣ шуда, як қисми онҳо ба унвони Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ сазовор гардиданд.
Дар ин ҷанг на танҳо мардон, балки занон низ нақши муҳим доштанд. Занони тоҷик дар ақибгоҳ шабонарӯзӣ меҳнат карда, барои фронт ғизо, либос ва дигар маводи зарурӣ омода мекарданд. Онҳо дар хоҷагиҳо ва корхонаҳо заҳмат кашида, ба сарбозон кӯмак мерасонданд. Ин меҳнати содиқона яке аз омилҳои муҳими таъмини ғалаба буд.
Дар солҳои ҷанг иқтисоди Тоҷикистон низ пурра ба ниёзҳои фронт равона шуда буд. Мардум бо вуҷуди душвориҳои зиёд маҳсулоти кишоварзӣ, маводи ғизоӣ ва дигар заруриятҳоро барои аскарон таъмин мекарданд. Ҳамаи қишрҳои ҷомеа, аз хурд то калон, дар ин кори умумӣ саҳм мегузоштанд.
Яке аз хусусиятҳои муҳими ин давра рӯҳияи баланди ватандӯстӣ ва ҳамбастагии халқҳо буд. Халқи тоҷик дар баробари дигар миллатҳо якҷо истода, барои як ҳадаф — ҳифзи Ватан ва барқарор кардани сулҳ мубориза бурд. Ин ягонагӣ ва ҳамкории мардум яке аз сабабҳои асосии пирӯзӣ гардид.
Ҷавонон дар ин ҷанг нақши махсус доштанд. Бисёре аз онҳо дар синни ҷавонӣ ба фронт рафта, бо далерӣ ва шуҷоат ҷангиданд. Баъзе аз онҳо қаҳрамониҳо нишон дода, ба намунаи ватандӯстӣ табдил ёфтанд. Ин насл барои озодии оянда ва сулҳи ҷаҳон ҷони худро дареғ надошт.
Ҷанг ба Тоҷикистон низ таъсири ҷиддӣ расонд. Аз даст рафтани ҳазорон ҷавон, кам шудани қувваи корӣ ва душвориҳои иқтисодӣ ба ҳаёти мардум таъсир гузошт. Аммо бо вуҷуди ҳамаи ин мушкилот, мардум бо сабру тоқат ва заҳмати зиёд вазъиятро паси сар карданд ва ба ғалаба саҳм гузоштанд.
9 майи соли 1945 бо таслим шудани Олмони фашистӣ ҷанг ба поён расид. Ин рӯз ҳамчун рамзи пирӯзии адолат бар зулм ва сулҳ бар ҷанг дар таърих сабт гардид. Ғалаба натиҷаи муборизаи умумии тамоми халқҳо буд, ки барои озодӣ ва зиндагии осоишта мубориза бурданд.
Имрӯз 9 май на танҳо рӯзи хотира, балки рӯзи эҳтиром ба қаҳрамонон ва шаҳидон мебошад. Дар ин рӯз мардум хотираи онҳое, ки барои сулҳ ҷони худро фидо карданд, гиромӣ медоранд. Ин сана барои наслҳои нав дарси муҳими ватандӯстӣ, сулҳдӯстӣ ва қадр кардани оромии зиндагӣ мебошад.
Тоҷикистон имрӯз ҳам хотираи иштирокчиёни Ҷанги Бузурги Ватаниро пос медорад. Бунёди ёдгориҳо, баргузор кардани чорабиниҳои ёдбудӣ ва гиромидошти собиқадорон яке аз анъанаҳои муҳими ҷомеа мебошад.
Хулоса, саҳми халқи тоҷик дар Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ як саҳифаи дурахшони таърихи миллат аст. Ин қаҳрамонӣ нишон медиҳад, ки ватандӯстӣ, ҳамбастагӣ ва фидокорӣ метавонанд сарнавишти таърихро тағйир диҳанд. Хотираи ҳамаи шаҳидон ва қаҳрамонон ҳамеша дар дилҳо зинда мемонад.
