Пас аз ба даст овардани истиқлолияти давлатӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон ба марҳилаи нави худшиносии миллӣ ворид гардид. Дар ин давра омӯзиши таърихи миллӣ ва эҳёи номи фарзандони фарзонаи миллат яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ гардид. Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пайваста таъкид менамоянд, ки миллате, ки таърихи худро намедонад, наметавонад ояндаи дурахшон бунёд намояд.
Бо дастури Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон осор ва фаъолияти чеҳраҳои маъруфи таърихӣ аз нав омӯхта шуда, номи онҳо ба мардум муаррифӣ гардид. Аз ҷумла, нисбат ба Нусратулло Махсум ва Шириншоҳ Шоҳтемур, ки солҳои зиёд қурбони сиёсати репрессивӣ гардида буданд, адолати таърихӣ барқарор карда шуд. Дар шаҳрҳои гуногуни кишвар ба номи онҳо кӯчаҳо, муассисаҳо ва мактабҳо гузошта шуданд. Инчунин, доир ба зиндагӣ ва фаъолияти онҳо асарҳои илмӣ, филмҳои ҳуҷҷатӣ ва тадқиқотҳои таърихӣ таҳия гардиданд.
Ҳар миллат барои пешрафти худ ба шахсиятҳои бузурги таърихӣ такя мекунад. Зеро чунин чеҳраҳо ҳамчун рамзи худшиносӣ, ваҳдат ва бедории миллӣ хизмат менамоянд. Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад низ дар таърихи халқи тоҷик чунин мақомро соҳиб мебошанд. Онҳо дар замоне зиндагӣ ва фаъолият доштанд, ки сарнавишти миллати тоҷик дар марҳилаи бисёр ҳассос қарор дошт.
Ин шахсиятҳо бо ақлу хирад ва ҷасорати сиёсӣ тавонистанд манфиатҳои миллатро ҳимоя намоянд. Онҳо мардумро ба донишандӯзӣ, худшиносӣ ва эҳтиром ба фарҳанги миллӣ даъват менамуданд. Маҳз чунин андешаҳо дар ҷомеа заминаи ташаккули тафаккури миллӣ ва эҳсоси ифтихор аз миллатро ба вуҷуд оварданд.
Таҷрибаи таърихӣ нишон медиҳад, ки бе худшиносӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ҳеҷ давлат наметавонад пойдор бошад. Аз ҳамин сабаб, омӯзиши мероси чунин шахсиятҳо барои ҷомеаи имрӯза аҳамияти хос дорад. Ҷавонон бояд дарк намоянд, ки ҳифзи истиқлолият ва ваҳдати миллӣ масъулияти ҳар як шаҳрванд мебошад. Эҳтиром ба чунин шахсиятҳо нишон медиҳад, ки давлат ва Ҳукумати Тоҷикистон дар роҳи таҳкими ҳофизаи таърихӣ ва тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ корҳои назаррасро анҷом дода истодаанд.
Таърихи ҳар миллат бо номи фарзандони фарзона, муборизон ва шахсиятҳои сиёсиву фарҳангии он зинда мемонад. Миллати тоҷик низ дар тӯли таърихи худ шахсиятҳои зиёдеро ба камол расонидааст, ки барои ҳифзи давлатдорӣ, фарҳанг, забон ва ҳувияти миллӣ хизматҳои арзишманд анҷом додаанд. Дар байни чунин чеҳраҳои барҷаста номи Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад мақоми махсус дорад. Ин шахсиятҳо дар давраи пурпечутоби солҳои аввали асри ХХ барои ташаккули давлатдории тоҷикон, эҳёи фарҳанги миллӣ ва ҳифзи манфиатҳои миллат саҳми бузург гузоштаанд.
Дар замони соҳибистиқлолии Тоҷикистон масъалаи арҷгузорӣ ба мероси таърихӣ ва эҳёи номи шахсиятҳои миллӣ аҳамияти махсус касб намуд. Бо ташаббус ва дастгириҳои Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон омӯзиш ва гиромидошти хизматҳои ин шахсиятҳо ба сатҳи давлатӣ бароварда шуд. Маҳз бо сиёсати фарҳангпарваронаи Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон саҳифаҳои норӯшани таърих бознигарӣ гардида, хизматҳои фарзандони содиқи миллат ба таври воқеӣ арзёбӣ шуданд.
Ин мақола ба таҳлили мероси сиёсӣ ва фарҳангии Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад бахшида шуда, нақши онҳо дар ташаккули давлатдории миллӣ ва рушди фарҳанги тоҷикон мавриди баррасӣ қарор мегирад.
Нусратулло Махсум яке аз асосгузорони давлатдории нави тоҷикон ба шумор меравад. Ӯ дар давраи ташаккули Ҷумҳурии Мухтори Тоҷикистон ва баъдан Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолияти назаррас анҷом дод. Дар шароити мураккаби сиёсиву иҷтимоии солҳои 20–30-и асри гузашта ҳимояи манфиатҳои миллат кори осон набуд. Бо вуҷуди ин, Нусратулло Махсум барои муайян намудани сарҳадҳои миллӣ, ташкили сохтори давлатӣ ва ҳифзи манфиатҳои тоҷикон мубориза бурд.
Ӯ аз ҷумлаи он сиёсатмадороне буд, ки масъалаи таъсиси давлати мустақили тоҷиконро пайгирона ҳимоя мекард. Дар ҳамон давра бисёре аз минтақаҳои тоҷикнишин берун аз ҳудуди Тоҷикистон қарор доштанд ва хатари аз байн рафтани ҳувияти миллӣ вуҷуд дошт. Нусратулло Махсум барои муттаҳид намудани тоҷикон ва ҳифзи забону фарҳанги миллӣ кӯшишҳои зиёд анҷом дод.
Фаъолияти сиёсии ӯ бештар ба масъалаҳои маориф, фарҳанг ва рушди иқтисодӣ нигаронида шуда буд. Ӯ хуб дарк мекард, ки пешрафти миллат бе рушди илму дониш имконнопазир аст. Аз ин рӯ, дар давраи роҳбарии ӯ мактабҳо, муассисаҳои фарҳангӣ ва марказҳои маърифатӣ таъсис дода шуданд.
Нусратулло Махсум инчунин барои баланд бардоштани мақоми забони тоҷикӣ хизматҳои назаррас анҷом дод. Ӯ ҷонибдори рушди матбуот, адабиёт ва фарҳанги миллӣ буд. Бо вуҷуди хизматҳои бузургаш, ӯ қурбони сиёсати репрессияи солҳои 30-юм гардид. Аммо имрӯз номи ӯ ҳамчун фарзанди содиқи миллат бо эҳтиром ёд мешавад.
Шириншоҳ Шоҳтемур низ аз чеҳраҳои барҷастаи сиёсиву давлатии Тоҷикистон маҳсуб меёбад. Ӯ яке аз муборизони фаъоли ҳуқуқи тоҷикон ва ташаккули давлатдории миллӣ буд. Шоҳтемур дар давраи бисёр ҳассоси таърихӣ фаъолият намуда, барои ба расмият даровардани мақоми давлатии тоҷикон саҳми калон гузошт.
Хизматҳои асосии ӯ пеш аз ҳама дар масъалаи ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва таъсиси сохтори сиёсӣ зоҳир мегарданд. Ӯ пайваста талош мекард, ки тоҷикон ҳамчун миллати мустақил шинохта шаванд ва соҳиби давлати худ гарданд. Дар музокирот ва баррасии масъалаҳои миллӣ ӯ мавқеи устувор дошт.
Шириншоҳ Шоҳтемур ба масъалаи фарҳанг ва маориф низ диққати махсус медод. Ӯ бовар дошт, ки рушди миллат аз саводнокии мардум вобаста аст. Аз ин рӯ, дар ташкили муассисаҳои таълимӣ ва омода намудани кадрҳои миллӣ саҳми назаррас гузошт.
Дар баробари фаъолияти сиёсӣ, Шоҳтемур шахсияти фарҳангдӯст низ буд. Ӯ барои эҳёи арзишҳои миллӣ, рушди забони тоҷикӣ ва тарғиби фарҳанги миллӣ кӯшиш мекард. Бо ташаббуси ӯ бисёр тадбирҳои фарҳангӣ баргузор мегардиданд, ки барои боло бурдани ҳисси худшиносии миллӣ мусоидат менамуданд.
Мутаассифона, мисли бисёр равшанфикрони ҳамон давра, ӯ низ қурбони таъқиботи сиёсӣ гардид. Аммо номи ӯ дар таърихи миллат ҳамчун муборизи роҳи озодӣ ва ҳувияти миллӣ боқӣ мондааст.
Нисор Муҳаммад яке аз шахсиятҳое мебошад, ки дар ташаккули фарҳанг ва маърифати ҷомеа саҳми арзанда гузоштааст. Фаъолияти ӯ бештар ба рушди маънавиёт, фарҳанг ва бедории иҷтимоӣ равона гардида буд. Ӯ намояндаи насли равшанфикроне буд, ки барои пешрафти ҷомеа ва баланд бардоштани сатҳи маърифати мардум мубориза мебурданд.
Нисор Муҳаммад дар рушди фарҳанги миллӣ ва тарғиби арзишҳои инсонгароӣ нақши муҳим бозид. Ӯ ба тарбияи ахлоқӣ ва маънавии ҷомеа аҳамияти зиёд медод. Осор ва андешаҳои ӯ мардумро ба донишомӯзӣ, худшиносӣ ва ватандӯстӣ даъват менамуданд.
Яке аз хусусиятҳои муҳими фаъолияти ӯ дастгирии ҷавонон ва аҳли илм буд. Ӯ бар он назар буд, ки ояндаи миллат аз тарбияи дурусти насли наврас вобаста мебошад. Аз ин рӯ, дар корҳои маърифатӣ ва фарҳангӣ иштироки фаъолона дошт.
Мероси фарҳангии Нисор Муҳаммад имрӯз низ аҳамияти худро гум накардааст. Андешаҳои ӯ оид ба худшиносӣ, эҳтироми арзишҳои миллӣ ва пешрафти ҷомеа барои насли имрӯз намунаи ибрат мебошанд.
Мероси сиёсӣ ва фарҳангии Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад барои ҷомеаи муосири Тоҷикистон аҳамияти бузург дорад. Ин шахсиятҳо намунаи ватандӯстӣ, худшиносӣ ва хизмат ба миллат мебошанд. Онҳо дар шароити бисёр душвор барои ҳифзи манфиатҳои миллӣ мубориза бурдаанд.
Имрӯз дар шароити ҷаҳонишавӣ масъалаи ҳифзи ҳувияти миллӣ аҳамияти махсус пайдо кардааст. Омӯзиши фаъолияти чунин шахсиятҳо барои тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ ва худогоҳии миллӣ мусоидат мекунад. Маҳз тавассути омӯзиши таърих ва мероси гузаштагон метавон эҳсоси ифтихори миллӣ ва масъулиятшиносиро дар ҷомеа тақвият бахшид.
Ин шахсиятҳо исбот карданд, ки миллат танҳо бо ваҳдат, дониш ва худшиносӣ метавонад ба пешрафт ноил гардад. Аз ин рӯ, омӯзиш ва тарғиби фаъолияти онҳо вазифаи муҳими муассисаҳои илмӣ ва таълимӣ ба ҳисоб меравад.
Ҷавонон нерӯи пешбарандаи ҷомеа мебошанд. Аз ҳамин лиҳоз, тарбияи онҳо дар рӯҳияи эҳтиром ба таърих ва арзишҳои миллӣ аҳамияти калон дорад. Омӯзиши зиндагӣ ва фаъолияти Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад метавонад дар ташаккули ҷаҳонбинии миллӣ ва эҳсоси масъулиятшиносӣ нақши муассир бозад.
Ин шахсиятҳо барои ҷавонон намунаи ҷасорат, донишмандӣ ва садоқат ба миллат мебошанд. Онҳо манфиатҳои шахсиро аз манфиатҳои миллат боло нагузошта, тамоми нерӯи худро барои пешрафти ҷомеа сарф кардаанд.
Дар шароити муосир, ки ҷавонон бо таъсири фарҳангҳои гуногун рӯ ба рӯ мешаванд, омӯзиши мероси таърихӣ метавонад онҳоро ба ҳифзи арзишҳои миллӣ раҳнамоӣ кунад. Инчунин, чунин омӯзиш ба ташаккули ҳисси ифтихор аз давлат ва миллат мусоидат менамояд.
Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад аз ҷумлаи шахсиятҳои бузурги таърихи миллати тоҷик ба ҳисоб мераванд. Онҳо барои ташаккули давлатдории миллӣ, ҳифзи фарҳанг ва рушди худшиносии миллӣ хизматҳои бузург анҷом додаанд. Мероси сиёсӣ ва фарҳангии онҳо имрӯз низ барои ҷомеаи Тоҷикистон аҳамияти муҳим дорад.
Дар даврони истиқлолият бо талошҳои Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон адолати таърихӣ нисбат ба чунин шахсиятҳо барқарор гардид ва номи онҳо дубора эҳё шуд. Ин иқдом барои таҳкими худшиносии миллӣ ва эҳтиром ба таърихи миллат аҳамияти бузург дорад.
Омӯзиш ва тарғиби фаъолияти ин шахсиятҳо метавонад дар тарбияи ҷавонон, таҳкими ваҳдати миллӣ ва рушди ҷомеаи муосири Тоҷикистон нақши муҳим бозад. Аз ин рӯ, эҳтиром ба мероси таърихӣ ва арҷгузорӣ ба хизматҳои фарзандони фарзонаи миллат вазифаи ҳар як шаҳрванди огоҳ ва ватандӯст мебошад.
Ватандӯстӣ яке аз муҳимтарин хусусиятҳои фаъолияти Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад ба ҳисоб меравад. Ҳар се шахсият манфиатҳои миллатро аз ҳама болотар гузошта, барои ҳифзи давлатдорӣ ва фарҳанги миллӣ мубориза бурдаанд.
Онҳо дар шароити бисёр мушкили сиёсӣ фаъолият мекарданд, вале бо вуҷуди ҳама фишору маҳдудиятҳо аз ормонҳои миллӣ даст накашиданд. Ин ҷасорат ва садоқати онҳо имрӯз барои ҷомеа намунаи ибрат мебошад.
Ватандӯстӣ танҳо дар сухан нест, балки дар амал ва хизмат ба мардум зоҳир мегардад. Ин шахсиятҳо бо фаъолияти худ исбот намуданд, ки муҳаббат ба Ватан бояд бо амалҳои созанда ва хизмати содиқона ифода ёбад. Аз ҳамин лиҳоз, зиндагии онҳо метавонад барои ҷавонон ҳамчун мактаби тарбияи ватандӯстӣ хизмат кунад.
Мероси сиёсӣ ва фарҳангии Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад қисми муҳими таърихи миллати тоҷикро ташкил медиҳад. Онҳо барои ҳифзи давлатдорӣ, рушди фарҳанг, таҳкими худшиносии миллӣ ва пешрафти ҷомеа хизматҳои бузург анҷом додаанд.
Дар шароити муосир омӯзиши фаъолияти чунин шахсиятҳо аҳамияти махсус касб мекунад. Ҷомеа, махсусан ҷавонон, бояд аз зиндагӣ ва фаъолияти онҳо сабақ гирифта, эҳсоси ватандӯстӣ, масъулиятшиносӣ ва худогоҳии миллиро дар худ ташаккул диҳанд.
Бо ташаббусҳои Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон номи чунин фарзандони фарзонаи миллат дубора эҳё гардида, хизматҳои онҳо мавриди қадршиносӣ қарор гирифтанд. Ин иқдом барои таҳкими ваҳдати миллӣ, эҳёи ҳофизаи таърихӣ ва рушди худшиносии миллӣ аҳамияти бузург дорад.
Ҳамин тавр, метавон гуфт, ки мероси сиёсӣ ва фарҳангии ин шахсиятҳо на танҳо қисми таърих, балки сарчашмаи муҳим барои рушди ҷомеаи муосири Тоҷикистон мебошад. Омӯзиши ҳамаҷонибаи фаъолияти онҳо метавонад дар ташаккули ҷомеаи босавод, фарҳангӣ ва ватандӯст нақши муассир бозад.
Бо вуҷуди он ки солҳои охир доир ба фаъолияти Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад тадқиқотҳои гуногун анҷом дода шудаанд, ҳанӯз ҳам зарурати омӯзиши амиқи мероси онҳо вуҷуд дорад. Бисёр паҳлуҳои фаъолияти сиёсӣ, фарҳангӣ ва маърифатии онҳо ба таҳқиқи бештар ниёз доранд.
Омӯзиши фаъолияти ин шахсиятҳо на танҳо аҳамияти илмӣ, балки аҳамияти тарбиявӣ низ дорад. Зеро зиндагии онҳо намунаи олии фидокорӣ, ватандӯстӣ ва садоқат ба миллат мебошад.
