КОНСТИТУТСИЯ ВА РУШДИ НИЗОМИ ДАВЛАТДОРӢ ДАР ЗАМОНИ ИСТИҚЛОЛ

«Давлати ҳуқуқбунёд танҳо дар заминаи риояи қатъии Конститутсия ва қонунҳо рушд мекунад.»

Эмомалӣ Раҳмон

Конститутсия ҳамчун санади олии ҳуқуқии ҳар як давлат пояи асосии низоми сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва иҷтимоии онро ташкил медиҳад. Он на танҳо меъёрҳои асосии фаъолияти мақомоти давлатӣ ва муносибатҳои ҷамъиятиро муайян мекунад, балки самтҳои рушди минбаъдаи давлатро низ мушаххас менамояд. Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон Конститутсия аҳамияти таърихӣ дошта, ҳамчун рамзи истиқлолият, ваҳдат ва суботи миллӣ эътироф мегардад. Дар шароити ҷаҳони муосир, ки равандҳои сиёсиву иқтисодӣ босуръат тағйир меёбанд, нақши Конститутсия ҳамчун санади танзимкунандаи муносибатҳои ҷамъиятӣ боз ҳам бештар мегардад.

Бо ба даст овардани истиқлолияти давлатӣ дар соли 1991 Ҷумҳурии Тоҷикистон ба марҳилаи нави таърихӣ ворид гардид. Ин марҳила бо мушкилоти ҷиддӣ, аз ҷумла бӯҳрони сиёсӣ, таназзули иқтисодӣ ва ихтилофҳои дохилӣ ҳамроҳ буд. Ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992–1997 ба тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа таъсири манфӣ расонида, зарурати барқарор намудани субот ва таҳкими пояҳои давлатдориро ба миён овард. Дар чунин шароит, қабули Конститутсия ҳамчун санади асосии ҳуқуқӣ аҳамияти ҳаётан муҳим касб намуд.

6 ноябри соли 1994 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон тавассути раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардид. Ин санад Тоҷикистонро ҳамчун давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ муаррифӣ намуд. Принсипҳои асосии он, аз ҷумла волоияти қонун, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва тақсимоти ҳокимият, барои ташаккули низоми устувори давлатдорӣ замина гузоштанд. Конститутсия ҳамчун кафили суботи сиёсӣ ва рушди ҷомеа нақши калидӣ бозид.

Низоми ҳокимияти давлатӣ дар асоси Конститутсия ба се шоха — қонунгузор, иҷроия ва судӣ — тақсим карда шудааст. Ин тартиб барои пешгирии тамаркузи қудрат ва таъмини мувозинати сиёсӣ мусоидат менамояд. Маҷлиси Олӣ ҳамчун мақоми қонунгузор, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун мақоми иҷроия ва судҳо ҳамчун шохаи мустақили ҳокимият фаъолияти худро мутобиқи меъёрҳои Конститутсия ба роҳ мондаанд. Ин низом ба таҳкими қонуният ва адолат дар ҷомеа мусоидат мекунад.

Яке аз дастовардҳои муҳими Конститутсия эътирофи инсон ва ҳуқуқу озодиҳои ӯ ҳамчун арзиши олӣ мебошад. Дар он ҳуқуқҳои асосӣ, аз қабили ҳуқуқ ба ҳаёт, озодӣ, таҳсил, меҳнат ва ҳифзи иҷтимоӣ кафолат дода шудаанд. Ин меъёрҳо барои ташаккули ҷомеаи демократӣ ва ҳуқуқбунёд шароити мусоид фароҳам меоранд. Ҳамзамон, Конститутсия уҳдадориҳои шаҳрвандонро низ муайян намуда, онҳоро ба риояи қонун, эҳтироми ҳуқуқи дигарон ва ҳифзи Ватан даъват менамояд.

Дар давраи истиқлол Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо дарназардошти рушди ҷомеа ва тағйироти замон такмил дода шудааст. Тағйиру иловаҳои солҳои 1999, 2003 ва 2016 ба таҳкими низоми давлатдорӣ, баланд бардоштани самаранокии идоракунӣ ва устувории сиёсӣ мусоидат намуданд. Ин раванд нишон медиҳад, ки Конститутсия як санади зинда буда, мутобиқи талаботи ҷомеа такмил меёбад.

Бо такя ба Конститутсия, Ҷумҳурии Тоҷикистон тавонист низоми устувори давлатдориро ташаккул диҳад. Ниҳодҳои давлатӣ такмил ёфта, идоракунии давлатӣ муосир гардид. Қонунгузорӣ пайваста рушд ёфта, ба талаботи замони муосир мутобиқ карда шуд. Ин ҳама барои рушди устувори сиёсӣ ва иқтисодии кишвар замина гузошт.

Конститутсия инчунин барои рушди иқтисоди миллӣ асоси ҳуқуқӣ фароҳам овард. Бо такя ба он, иқтисоди бозорӣ тадриҷан ташаккул ёфта, моликияти хусусӣ эътироф гардид ва шароити мусоид барои ҷалби сармоягузорӣ ба вуҷуд омад. Рушди соҳаҳои гуногуни иқтисод, аз ҷумла саноат, энергетика ва кишоварзӣ, ба беҳтар шудани сатҳи зиндагии мардум мусоидат намуд.

Дар баробари рушди иқтисодӣ, сиёсати иҷтимоии давлат низ бо такя ба Конститутсия густариш ёфт. Давлат ба соҳаҳои маориф, тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоӣ таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир намуда, барои баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ тадбирҳои муҳим андешид. Бунёди муассисаҳои таълимӣ, беҳтар намудани хизматрасонии тиббӣ ва дастгирии қишрҳои ниёзманди аҳолӣ аз самтҳои асосии сиёсати иҷтимоӣ ба ҳисоб мераванд.

Сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон низ дар заминаи меъёрҳои Конститутсия амалӣ мегардад. Давлат бо кишварҳои гуногуни ҷаҳон муносибатҳои дипломатӣ барқарор намуда, узви фаъоли созмонҳои байналмилалӣ мебошад. Ин раванд ба таҳкими мавқеи кишвар дар арсаи ҷаҳонӣ ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ мусоидат менамояд. Тоҷикистон дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ, аз ҷумла обу иқлим, нақши фаъол дорад.

Конститутсия дар таҳкими ваҳдати миллӣ ва суботи сиёсӣ низ нақши муҳим мебозад. Он ҳамчун санади муттаҳидкунанда, тамоми қишрҳои ҷомеаро дар атрофи арзишҳои умумимиллӣ муттаҳид менамояд. Сулҳу субот, ки барои рушди давлат аҳамияти калидӣ доранд, маҳз дар асоси меъёрҳои Конститутсия таҳким меёбанд.

Имрӯз Ҷумҳурии Тоҷикистон дар роҳи рушди устувор қарор дошта, низоми давлатдории он пайваста такмил меёбад. Конститутсия ҳамчун роҳнамо ва кафили ин раванд хизмат намуда, барои таъмини суботи сиёсӣ, рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ заминаи боэътимод фароҳам меорад. Таҷрибаи кишвар нишон медиҳад, ки танҳо бо риояи Конститутсия ва эҳтироми қонун метавон ба пешрафти воқеӣ ноил гардид.

Дар маҷмӯъ, Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар давраи истиқлол нақши ҳалкунанда дар ташаккул ва рушди низоми давлатдорӣ бозидааст. Он пояҳои ҳуқуқии давлатро муайян намуда, самтҳои асосии рушди ҷомеаро мушаххас кардааст. Риоя ва эҳтироми Конститутсия вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди кишвар буда, танҳо дар ин сурат метавон ба ояндаи дурахшон ва ҷомеаи пешрафта ноил гардид.