КУЗОЗ (СТОЛБНЯК) – БЕМОРИИ ХАТАРНОКИ СИСТЕМАИ АСАБ ВА РОҲҲОИ ПЕШГИРИИ ОН

Кузоз, ки дар тиб бо номи столбняк низ маъруф аст, яке аз бемориҳои шадиди сироятӣ ба ҳисоб меравад, ки ба системаи асаби инсон таъсири амиқ мерасонад. Ин беморӣ аз ҷониби бактерияи Clostridium tetani ба вуҷуд омада, дар сурати сари вақт табобат нагирифтан метавонад ба оқибатҳои вазнин, ҳатто марг оварда расонад. Кузоз аз ҷумлаи бемориҳое мебошад, ки дар тамоми ҷаҳон паҳн шудааст, махсусан дар кишварҳое, ки сатҳи эмгузаронӣ паст аст.

Бактерияи кузоз дар муҳити беруна, аз ҷумла дар хок, чангу лой ва поруи ҳайвонот зиндагӣ мекунад. Ин микроорганизм қобилияти ташкили спораҳоро дорад, ки ба шароити номусоид хеле тобовар мебошанд. Спораҳо метавонанд солҳои дароз дар муҳити беруна зинда монанд. Вақте ки онҳо ба шароити мусоид, яъне ба дохили захми инсон ворид мешаванд, фаъол гардида, афзоиш меёбанд ва заҳри хатарнок (токсин) хориҷ мекунанд.

Сироятёбӣ бештар ҳангоми осеб дидани пӯст ба амал меояд. Захмҳои чуқур, сӯрохшуда ё бо хок олудашуда хатари бештар доранд. Масалан, осеб дидан аз мех, шиша, корд ё дигар ашёи ифлос метавонад сабаби ворид шудани бактерия ба организм гардад. Ҳатто захмҳои хурд низ метавонанд хавфнок бошанд, агар онҳо дуруст тоза карда нашаванд.

Пас аз ворид шудан ба организм, бактерия заҳре ҳосил мекунад, ки ба системаи асаб таъсир мерасонад. Ин заҳр интиқоли сигналҳои асабиро халалдор намуда, боиси кашишҳои идоранашавандаи мушакҳо мегардад. Яке аз нишонаҳои аввалини беморӣ қулф шудани даҳон мебошад, ки онро «трисмус» меноманд. Бемор наметавонад даҳонашро кушояд ва ин ҳолат тадриҷан шадидтар мешавад.

Бо пешрафти беморӣ, кашишҳои мушакҳо ба тамоми бадан паҳн мешаванд. Гардан, пушт ва шикам сахт мегарданд. Дар баъзе ҳолатҳо бадан ба қафо хам шуда, ҳолати хосеро мегирад, ки онро дар тиб «опистотонус» меноманд. Ин кашишҳо метавонанд хеле дарднок бошанд ва ҳатто аз ангезандаҳои хурд, мисли садо ё равшанӣ, зиёд шаванд.

Яке аз хатарноктарин оқибатҳои кузоз — таъсир ба мушакҳои нафаскашӣ мебошад. Вақте ки ин мушакҳо ба кашиш меоянд, нафаскашии бемор душвор ё ҳатто номумкин мегардад. Ин ҳолат метавонад сабаби асосии марг гардад. Аз ин рӯ, табобати кузоз бояд танҳо дар шароити беморхона ва таҳти назорати табибон гузаронида шавад.

Давраи ниҳонӣ, яъне фосилаи вақт аз лаҳзаи сироятёбӣ то пайдо шудани нишонаҳо, одатан аз 3 то 21 рӯзро дар бар мегирад. Дар баъзе ҳолатҳо он метавонад кӯтоҳтар ё дарозтар бошад. Одатан, ҳар қадар ин давра кӯтоҳ бошад, ҳамон қадар беморӣ вазнинтар мегузарад.

Кузоз як бемории сироятии ғайриинтиқолӣ мебошад, яъне аз як шахс ба шахси дигар намегузарад. Манбаи асосии сироят муҳити беруна аст. Ин хусусият онро аз бисёр дигар бемориҳои сироятӣ фарқ мекунад.

Пешгирии кузоз аҳамияти калон дорад ва роҳи асосии он эмгузаронӣ мебошад. Ваксинаи зидди кузоз ба организм имкон медиҳад, ки зидди заҳри бактерия масуният ҳосил намояд. Одатан, эмгузаронӣ аз давраи кӯдакӣ оғоз ёфта, дар давоми ҳаёт бо вояҳои такрорӣ идома меёбад. Бе эмгузаронӣ, инсон ба ин беморӣ хеле осебпазир мешавад.

Илова бар эмгузаронӣ, нигоҳубини дурусти захмҳо низ нақши муҳим дорад. Ҳангоми гирифтани захм, онро бояд фавран бо оби тоза шуста, бо моддаҳои безараргардонанда коркард кард. Агар захм чуқур ё ифлос бошад, ҳатман ба муассисаи тиббӣ муроҷиат кардан лозим аст.

Табобати кузоз равандест мураккаб ва чандҷабҳа. Пеш аз ҳама, барои безарар кардани заҳр аз доруҳои махсус истифода бурда мешавад. Инчунин антибиотикҳо барои нобуд кардани бактерия таъин мегарданд. Барои кам кардани кашишҳои мушакҳо доруҳои зиддиспазмӣ истифода мешаванд. Дар ҳолатҳои вазнин, бемор метавонад ба дастгирии нафаскашии сунъӣ ниёз дошта бошад.

Нигоҳубини беморони гирифтори кузоз хеле муҳим аст. Онҳо бояд дар муҳити ором, бе садо ва равшании зиёдатӣ нигоҳ дошта шаванд, зеро ҳар гуна ангезанда метавонад кашишҳоро зиёд намояд. Ғизодиҳӣ ва нигоҳубини умумӣ низ бояд зери назорати мутахассисон анҷом дода шавад.

Кузоз метавонад дар навзодон низ ба вуҷуд ояд, ки онро кузози навзодӣ меноманд. Ин ҳолат одатан дар натиҷаи риоя накардани қоидаҳои гигиена ҳангоми таваллуд ба амал меояд. Кузози навзодӣ хеле хатарнок буда, сатҳи баланди марг дорад. Аз ин рӯ, нигоҳубини дурусти модар ва кӯдак ва риояи қоидаҳои санитарӣ аҳамияти калон доранд.

Дар сатҳи ҷаҳонӣ барномаҳои махсус барои мубориза бар зидди кузоз амал мекунанд. Ташкилотҳои байналмилалӣ кӯшиш мекунанд, ки тавассути эмгузаронии оммавӣ ва баланд бардоштани сатҳи огоҳии аҳолӣ паҳншавии ин бемориро коҳиш диҳанд.

Хулоса, кузоз бемории хеле ҷиддӣ ва хатарнок мебошад, аммо бо риояи қоидаҳои оддии гигиена ва гирифтани ваксина онро пешгирӣ кардан мумкин аст. Ҳар як шахс бояд масъулияти саломатии худро дарк намуда, барои пешгирии чунин бемориҳо чораҳои зарурӣ андешад. Саломатӣ неъмати бебаҳост ва ҳифзи он вазифаи ҳар яки мост.

Абубакр Саидов

Омӯзгори кафедраи «Бемориҳои сироятӣ»-и МДТ «Коллеҷи тиббии ш.Кӯлоб ба номи Раҳмонзода.Р.А»