НАШЪАМАНДӢ – ХАТАРИ ҶИДДӢ БА САЛОМАТИИ ИНСОН ВА ҶОМЕА

Нашъамандӣ яке аз масъалаҳои ҷиддии иҷтимоӣ ва тиббӣ ба ҳисоб меравад, ки имрӯз тамоми ҷаҳонро ба ташвиш овардааст. Ин падидаи номатлуб на танҳо саломатии инсонро вайрон мекунад, балки ба оила, ҷомеа ва ояндаи насли ҷавон низ таъсири манфӣ мерасонад. Мубориза бар зидди нашъамандӣ вазифаи муҳими давлат, ҷомеа ва ҳар як шахси бошуур мебошад.

Нашъамандӣ ҳолате мебошад, ки инсон ба истеъмоли маводи мухаддир вобаста мегардад. Бо гузашти вақт шахс дигар наметавонад бе ин моддаҳо зиндагӣ кунад. Маводи мухаддир ба фаъолияти мағзи сар, системаи асаб, дил, ҷигар ва дигар узвҳои муҳими бадан зарари ҷиддӣ мерасонанд. Дар натиҷа шахс тадриҷан саломатии худро аз даст медиҳад ва ҳаёти ӯ ба хатари ҷиддӣ рӯ ба рӯ мешавад.

Яке аз масъалаҳои нигаронкунанда он аст, ки бештар ҷавонон ба доми нашъамандӣ меафтанд. Ҷавонон, ки бояд неруи пешбарандаи ҷомеа бошанд, баъзан аз сабаби надоштани маълумоти кофӣ, таъсири муҳити носолим, дӯстони номуносиб ё бекорӣ ба ин роҳи хатарнок рӯ меоранд. Баъзе ҷавонон аз рӯи кунҷковӣ ё барои санҷидани эҳсосоти нав маводи мухаддирро истифода мебаранд, вале дер намегузарад, ки ба вобастагӣ гирифтор мешаванд.

Нашъамандӣ на танҳо ба шахси истеъмолкунанда, балки ба тамоми муҳити иҷтимоии ӯ таъсири манфӣ мерасонад. Оилаҳое, ки яке аз аъзояшон ба нашъамандӣ гирифтор аст, бо мушкилоти зиёд рӯ ба рӯ мешаванд. Ихтилофҳои оилавӣ, мушкилоти иқтисодӣ ва нофаҳмиҳо байни наздикон бештар мегарданд. Дар бисёр ҳолатҳо оилаҳо аз сабаби ин мушкил пароканда мешаванд ва фарзандон бе тарбияи дуруст мемонанд.

Аз нуқтаи назари тиббӣ, маводи мухаддир ба организми инсон зарари хеле калон мерасонанд. Онҳо метавонанд боиси пайдоиши бемориҳои гуногун гарданд. Системаи асаб осеб мебинад, фаъолияти мағзи сар суст мешавад, хотира ва қобилияти фикрронӣ коҳиш меёбад. Ғайр аз ин, шахсони нашъаманд ба бемориҳои сироятӣ бештар дучор мешаванд. Дар натиҷа, умри инсон кӯтоҳ мегардад ва саломатии ӯ ба таври ҷиддӣ зарар мебинад.

Нашъамандӣ ҳамчунин ба вазъи иҷтимоӣ ва иқтисодии ҷомеа таъсири манфӣ мерасонад. Шахсони вобаста аксар вақт қобилияти кор карданро аз даст медиҳанд ва наметавонанд дар рушди ҷомеа саҳм гузоранд. Давлат барои табобат, пешгирӣ ва мубориза бо гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир маблағҳои зиёдеро сарф мекунад. Илова бар ин, дар баъзе ҳолатҳо нашъамандӣ метавонад боиси афзоиши ҷинояткорӣ гардад, зеро баъзе шахсон барои ба даст овардани маводи мухаддир ба амалҳои ғайриқонунӣ даст мезананд.

Барои пешгирии нашъамандӣ баланд бардоштани сатҳи маърифати ҷомеа, махсусан ҷавонон, хеле муҳим аст. Муассисаҳои таълимӣ бояд дар ин самт нақши фаъол дошта бошанд. Гузаронидани лексияҳо, вохӯриҳо, семинарҳо ва чорабиниҳои тарбиявӣ метавонад ба ҷавонон дарк намояд, ки маводи мухаддир то чӣ андоза хатарнок аст.

Нақши оила низ дар пешгирии ин падида ниҳоят муҳим мебошад. Падару модар бояд ба тарбияи фарзандон диққати ҷиддӣ диҳанд, бо онҳо муносибати дӯстона дошта бошанд ва ба мушкилоти онҳо бепарво набошанд. Муҳити солими оилавӣ, меҳру муҳаббат ва дастгирии падару модар метавонад ҷавононро аз бисёр хатарҳо муҳофизат намояд.

Илова бар ин, ҷавонон бояд вақти холии худро самаранок истифода баранд. Машғул шудан ба варзиш, мутолиаи китоб, иштирок дар чорабиниҳои фарҳангӣ ва илмӣ метавонад онҳоро аз таъсири муҳити носолим дур нигоҳ дорад. Ҷавононе, ки мақсад ва орзуҳои равшан доранд, камтар ба чунин роҳҳои хатарнок рӯ меоранд.

Ҳар як фарди ҷомеа бояд дар мубориза бар зидди нашъамандӣ саҳми худро гузорад. Агар ҷомеа ба ин масъала бетафовут набошад ва барои пешгирии он якҷоя кӯшиш намояд, метавон сатҳи ин мушкилро коҳиш дод.

Хулоса, нашъамандӣ офати бузургест, ки метавонад ҳаёти инсон, суботи оила ва рушди ҷомеаро зери хатар гузорад. Барои пешгирии он ҳамкории зичи давлат, ҷомеа, муассисаҳои таълимӣ ва оила хеле муҳим мебошад. Танҳо бо роҳи баланд бардоштани сатҳи маърифат, тарбияи дурусти ҷавонон ва ташаккули тарзи ҳаёти солим метавонем ҷомеаи солим ва ояндаи дурахшони миллатро таъмин намоем.

Орзу Бозоров

Мудири кафедраи «Ҷарроҳия»- и МДТ «Коллеҷи тиббии ш.Кӯлоб ба номи Раҳмонзода Р.А.»