Ҷарроҳӣ ҳамчун як ҷузъи асосии тиб ва саломатӣ, дар таърихи инсонӣ нақши бузург ва ҳаётан муҳим доштааст. Аз замонҳои қадим, ки ҷарроҳон бо воситаҳои маҳдуд ва дониши ибтидоӣ амалиётҳои оддӣ иҷро мекарданд, то имрӯз, ки ҷарроҳӣ бо усулҳои мураккаб, технологияи пешрафта ва дастгоҳҳои ҷадид анҷом меёбад, ин соҳа тавонист садҳо ҳазор ҳаётҳоро наҷот диҳад ва сатҳи умри миёнаи инсонҳоро дар тамоми ҷаҳон баланд бардорад.
Ҳар сол шумораи зиёди беморон бо бемориҳои ҷиддӣ ба табибон муроҷиат мекунанд ва аксари онҳо бе амалиёти ҷарроҳӣ имкони зиндагӣ надошта метавонанд. Масалан, бемориҳои дилу рагҳо, бемориҳои саратон, захмҳои ҷиддӣ ва офатҳои шадид, ки боиси хунрезӣ ва хатари фавт мешаванд, танҳо тавассути амалиёти ҷарроҳӣ метавонанд беҳтар ва ҳаёташон наҷот дода шаванд. Дар ин замина, нақши ҷарроҳӣ на танҳо дар табобат, балки дар пешгирӣ аз марг ва ҷудошавии беморон аз ҷомеа аҳамияти калон дорад.
Яке аз намунаҳои возеҳи таъсири ҷарроҳӣ дар наҷоти ҳаёт, ҷарроҳии дил мебошад. Амалиёти коронарӣ ва таъмири клапанҳо, ки дар замони муосир бо технологияҳои ҳассос ва микроҷарроҳӣ анҷом меёбанд, имкон медиҳанд, ки беморон бо бемориҳои вазнини дил солҳо бо сиҳати хуб зиндагӣ кунанд. Бояд таъкид намуд, ки пеш аз ворид шудани чунин усулҳо, бемориҳои дил ба зудӣ ба марг оварда мерасонданд. Ҷарроҳӣ на танҳо барои наҷоти ҳаёт, балки барои баланд бардоштани сифати зиндагии беморон нақши муҳим дорад.
Дар соҳаи саратон низ ҷарроҳӣ нақши ҳалкунанда дорад. Ҳарчанд имрӯз доруҳои муосир ва терапияи нурӣ (радиотерапия) мавҷуданд, дар бисёр ҳолатҳо амалиёти ҷарроҳӣ барои бартараф кардани тумор ва пешгирии паҳншавии он зарур аст. Ҷарроҳӣ метавонад туморро пурра хориҷ кунад, ки ин боиси камшавии хатари такрори беморӣ ва наҷоти ҳаёти бемор мегардад. Бисёр пажӯҳишҳо нишон додаанд, ки сатҳи зинда мондан пас аз ҷарроҳии саратон ба маротиб бештар аз ҳолатҳои бе амалиёт мебошад.
Амалиёти ҷарроҳӣ дар бемориҳои асаб ва нейрохирургӣ низ аҳамияти ҳаётан муҳим дорад. Масалан, ҷарроҳии майнаи сар барои бартараф кардани фишор, туморҳо ва ё илтиҳобҳо метавонад зиндагии беморро наҷот диҳад. Ин гуна амалиётҳо, ки дар гузашта ғайриимкон буданд, бо рушди технологияҳои муосир, сканерҳо ва роботҳои ҷарроҳӣ имконпазир шудаанд. Ҳатто дар ҳолатҳои хеле вазнин, ки пештар бемор умед надошт, ҳоло метавон бо ҷарроҳӣ умри беморро солҳо дароз кард ва сиҳати нисбатан хубро таъмин намуд.
Ҷарроҳӣ инчунин дар ҳолатҳои фавқулода ва офатҳои ногаҳонӣ нақши муҳим дорад. Захмҳои ҷиддии роҳу нақлиёт, осеби ҷисмонӣ аз сӯхтор ва ё ҳамлаҳои ҷангӣ бе амалиёти фаврӣ метавонанд ба марг оварда расонанд. Ҳамчунин, ҷарроҳӣ дар ҳолатҳои бемориҳои сироятӣ, ки боиси осеби ҷигар, гурда ё узвҳои дигар мешаванд, метавонад зиндагии беморро наҷот диҳад. Дар ин замина, нақши ҷарроҳӣ на танҳо дар беморхонаҳои калон, балки дар шароити муҳити фавқулода ва ҳолатҳои офат низ муҳим аст.
Рушди технология ва илмҳои тиб ба ҷарроҳӣ низ таъсири калон расонидааст. Муайян кардани бемориҳо бо усулҳои муосир, истифодаи камераҳо ва дастгоҳҳои микроҷарроҳӣ, роботу техникаҳои ҷарроҳӣ ва терапияи интегратсионӣ, имкон медиҳад, ки амалиётҳо дақиқтар, камтар хавфнок ва самараноктар анҷом шаванд. Масалан, ҷарроҳии роботӣ дар амалиёти ҷарроҳии дил ва узвҳои дохилӣ имкон медиҳад, ки хатари талафоти хун ва захмҳои калон кам карда шавад.
Ҳамчунин, нақши ҷарроҳӣ дар пешгирии бемориҳо ва нигоҳ доштани сиҳати умумии ҷомеа муҳим аст. Ҷарроҳон бо амалиёти муваффақона на танҳо ҳаёти беморро наҷот медиҳанд, балки бо кам кардани мураккабӣ ва талафоти узвҳо, имкони фаъолият ва саҳмгузорӣ ба ҷомеаро низ нигоҳ медоранд. Масалан, амалиётҳои барқарорсозӣ ва протезгузорӣ ба шахсони маъюб имкон медиҳанд, ки бо фаъолиятҳои рӯзмарра ва касбӣ дубора машғул шаванд.
Дар баробари ин, нақши ҷарроҳӣ дар такмили таҷрибаи илмӣ ва таълими мутахассисони тиб низ барҷаста мебошад. Ҳар амалиёти муваффақиятнок ба омӯзиши техникаҳои нави ҷарроҳӣ, таҳияи методҳои нав ва пешрафти илмҳои тиб саҳм мегузорад. Ҷарроҳон ба воситаи таҷрибаҳои клиникӣ ва таҳлили натиҷаҳо, сатҳи стандарти табобатро баланд мебардоранд ва илму донишро барои насли оянда мерос мегузоранд.
Бо вуҷуди ҳамаи ин пешрафтҳо, ҷарроҳӣ ҳамеша бо хатари муайян ва мушкилоти клиникӣ пайванд аст. Хавфи хунрезӣ, сироятҳои баъд аз ҷарроҳӣ, нокомии узв ва дигар мушкилоти пас аз амалиёт метавонад барои бемор хатарнок бошад. Аз ин рӯ, нақши таҳлили ҳолати бемор, тайёрии ҷарроҳон ва истифодаи технологияҳои нав дар коҳиш додани хатари амалиёт аҳамияти ҳаётан муҳим дорад.
Дар натиҷа, нақши ҷарроҳӣ дар наҷоти ҳаёти беморон наметавонад нодида гирифта шавад. Ҷарроҳӣ на танҳо барои бартараф кардани бемориҳои ҷиддӣ ва фавқулода, балки барои баланд бардоштани сифати зиндагӣ, коҳиш додани мураккабӣ ва хатарҳои клиникӣ ва рушди илми тиб аҳамияти калон дорад. Ҷарроҳӣ яке аз асосҳои муҳими системаи тандурустӣ мебошад ва саҳми он дар наҷоти ҳаёти ҳазорон нафар беморон дар саросари ҷаҳон барҷаста мебошад.
Ҷарроҳӣ на танҳо дар бемориҳои музмини дарозмуддат, балки дар ҳолатҳои фавқулода ва офатҳои ногаҳонӣ нақши ҳаётан муҳим дорад. Дар ҳолатҳои осеби ҷиддии роҳу нақлиёт, сӯхтор, ҳамлаҳои ҷангӣ ё офатҳои табиӣ, амалиёти фаврӣ метавонад наҷоти ҳаёти беморонро таъмин кунад.
Олимони рус, ба монанди В. А. Соколов, таъкид мекунанд, ки дар шароити фавқулода, ҷарроҳӣ бояд дар муддати кӯтоҳ ва бо камтарин хатари иловагӣ анҷом дода шавад. Масалан, захмҳои шадиди ҷисмонӣ ва хунрезӣ, ки боиси паст шудани шиддати хун ва фалаҷшавии узвҳо мешаванд, танҳо тавассути амалиётҳои ҷарроҳӣ бартараф мешаванд.
Масалан, захмҳои ҷиддӣ дар роҳҳои нақлиёт ё офатҳои табиӣ дар Русия бо иштироки марказҳои ҷарроҳии фавқулода ва истифодаи таҷрибаҳои клиникии А. Р. Вишневский ва шогирдонаш, ба таври назаррас сатҳи наҷоти ҳаётро баланд мебардоранд. Ҷарроҳӣ дар ин ҳолатҳо на танҳо вазифаи тиббӣ, балки ҷузъи стратегияи муҳофизат ва ҳифзи ҳаёти аҳолӣ мебошад.
Ҳарчанд ҷарроҳӣ нақши ҳалкунанда дар наҷоти ҳаёт дорад, он ҳамеша бо хатарҳои муайян ва мушкилоти клиникӣ ҳамроҳ аст. Олимони рус, ба монанди А. Н. Бакулев ва Г. А. Сидоров, таҳлил мекунанд, ки хатари асосӣ дар ҷарроҳӣ бо се омил алоқаманд аст: ҳолати умумии бемор, имкониятҳои техникии маркази тиббӣ ва малакаи ҷарроҳ.
Малакаи ҷарроҳ – малакаи касбии ҷарроҳ ва таҷрибаи клиникӣ дар натиҷаи амалиёт таъсири мустақим дорад. Таҳқиқоти В. И. Бехтерев нишон медиҳанд, ки сатҳи хатари марг пас аз ҷарроҳӣ дар беморхонаҳои таърихан ботаҷриба нисбат ба муассисаҳои навсохт 30–40% камтар аст.
Ғайр аз ин, баъзе хатари ҷарроҳӣ аз пас аз амалиёт, ба мисли сироятҳои бофтаҳо, илтиҳоб, нокомии узвҳо ва муваққатан ё доимии норасоии фаъолияти ҷисмонӣ, мушоҳида мешаванд. Олимони рус барои коҳиш додани ин хатари пас аз амалиёт усулҳои зиддисироятӣ ва реабилитатсияи босифатро таҳия кардаанд.
Ҷарроҳӣ ҳамчун соҳаи амалии тиб ба рушди илмҳои тиб ва технологияи муосир таъсири бузург расонидааст. Олимони рус, аз қабили В. А. Петровский, Ю. Н. Воронков ва Е. В. Соколов, ба таҳқиқоти клиникӣ ва таҷрибаҳои нави амалиётӣ саҳм гузоштаанд.
Як ҳолати клиникӣ: беморе, марди 62‑сола бо ишемияи шадиди дил, ба клиника оварда шуд. Пас аз ташхиси ҳамаҷониба, ҷарроҳон қарор доданд, то амалиёти коронарӣ анҷом диҳанд. Бо истифода аз техникаи микроҷарроҳӣ ва мошинии коронарии роботӣ, ду шохаи мӯҳими рагҳои дил пурра барқарор карда шуд. Бемор пас аз 10 рӯз аз беморхона баргашт ва баъд аз солҳо ҳаёти пурра фаъол доштааст.
Ҷарроҳӣ танҳо қадами ягона нест — тамоми раванди табобат ҳамчунин муҳим аст. Олимони рус ҳамчун Е. В. Соколов таъкид мекунанд, ки реабилитатсия баъд аз ҷарроҳӣ нуқтаи муҳимест, ки сифати натиҷаҳои дарозмуддатро муайян мекунад.
