НАВРӮЗ ҲАМЧУН ҶАШНИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ВА НАҚШИ СОЗМОНИ МИЛАЛИ МУТТАҲИД ДАР ЭЪТИРОФИ ОН

Наврӯз яке аз қадимтарин ҷашнҳои башарият ба шумор меравад, ки таърихи чандҳазорсола дорад. Ин ҷашн бо фарорасии баҳор ва баробар шудани шабу рӯз таҷлил карда шуда, рамзи эҳёи табиат, оғози зиндагии нав ва умеди инсон ба ояндаи нек мебошад. Гарчанде Наврӯз дар ибтидо дар байни халқҳои минтақаи Осиёи Марказӣ ва Эронзамин пайдо шудааст, имрӯз он ба як ҷашни байналмилалӣ табдил ёфтааст.

Дар тӯли таърих Наврӯз на танҳо ҳамчун як ҷашни табиат, балки ҳамчун падидаи фарҳангӣ ва иҷтимоӣ рушд ёфтааст. Мардум дар ин рӯз хонаҳоро тоза мекунанд, либосҳои нав мепӯшанд, дастархони идона меороянд ва бо наздикону дӯстони худ ҷашн мегиранд. Яке аз рамзҳои асосии Наврӯз пухтани Суманак мебошад, ки нишонаи баракат ва фаровонӣ ҳисобида мешавад. Ин анъанаҳо дар бисёр кишварҳо бо шаклҳои гуногун нигоҳ дошта шудаанд.

Наврӯз дар тӯли асрҳо дар кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Тоҷикистон, Эрон, Афғонистон, Озарбойҷон, Қазоқистон ва дигар кишварҳо таҷлил мегардид. Бо гузашти вақт ин ҷашн аз доираи як минтақа берун баромада, ба мероси муштараки фарҳангии халқҳои гуногун табдил ёфт. Маҳз ҳамин хусусияти умумибашарӣ доштани Наврӯз сабаб шуд, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ ба аҳамияти он таваҷҷуҳи бештар зоҳир намояд.

Қадами муҳим дар шинохти байналмилалии Наврӯз бо дастгирии Созмони Милали Муттаҳид гузошта шуд. Соли 2010 Ассамблеяи Генералии ин созмон 21 мартро ҳамчун Рӯзи байналмилалии Наврӯз эълон намуд. Ин қарор бо ташаббуси як қатор кишварҳо, аз ҷумла Тоҷикистон, қабул гардид. Эътирофи Наврӯз дар сатҳи байналмилалӣ нишон медиҳад, ки ин ҷашн на танҳо ба як миллат, балки ба тамоми башарият тааллуқ дорад.

Нақши Созмони Милали Муттаҳид дар ин раванд хеле муҳим мебошад. Ин созмон тавассути қарорҳо ва барномаҳои фарҳангии худ ба ҳифз ва тарғиби мероси фарҳангии халқҳои ҷаҳон мусоидат мекунад. Бо эътирофи Наврӯз ҳамчун ҷашни байналмилалӣ, созмон ба густариши арзишҳое чун сулҳ, ҳамдигарфаҳмӣ, эҳтироми фарҳангҳои гуногун ва дӯстии байни халқҳо саҳм гузошт.

Эътирофи Наврӯз дар сатҳи ҷаҳонӣ инчунин барои муаррифии фарҳанги халқҳои минтақа имкониятҳои нав фароҳам овард. Ҳоло дар бисёр кишварҳои ҷаҳон, ҳатто берун аз минтақаи пайдоиши ин ҷашн, чорабиниҳои фарҳангӣ бахшида ба Наврӯз баргузор мегарданд. Дар чунин чорабиниҳо мардум бо анъанаҳо, таомҳо, мусиқӣ ва ҳунарҳои мардумии кишварҳои гуногун шинос мешаванд.

Дар ин раванд нақши Тоҷикистон низ назаррас аст. Тоҷикистон ҳамеша барои ҳифз ва тарғиби арзишҳои фарҳангии Наврӯз талош кардааст. Ҳар сол дар кишвар чорабиниҳои калони идона, намоишҳои фарҳангӣ ва барномаҳои ҳунарӣ баргузор мегарданд, ки ба муаррифии фарҳанги миллӣ мусоидат мекунанд. Ин чорабиниҳо нишон медиҳанд, ки Наврӯз барои мардуми тоҷик танҳо як ид нест, балки қисми муҳими ҳувияти миллӣ мебошад.

Наврӯз ҳамчун ҷашни байналмилалӣ имрӯз мардумро аз миллату фарҳангҳои гуногун ба ҳам меорад. Ин ҷашн мардумро ба сулҳ, дӯстӣ, эҳтироми табиат ва ҳамдигарфаҳмӣ даъват мекунад. Маҳз ҳамин арзишҳои умумибашарӣ сабаб шудаанд, ки Наврӯз дар сатҳи ҷаҳонӣ чунин мақоми баланд пайдо кунад.

Ғайр аз эътирофи расмӣ дар сатҳи байналмилалӣ, Наврӯз имрӯз ба як воситаи муҳими муколамаи фарҳангҳо табдил ёфтааст. Ҷашнгирии Наврӯз дар кишварҳои гуногун ба мардум имкон медиҳад, ки бо анъанаҳо, урфу одат ва арзишҳои фарҳангии якдигар бештар шинос шаванд. Ин раванд ба таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ ва эҳтироми байни миллатҳо мусоидат мекунад. Дар бисёр шаҳрҳои ҷаҳон чорабиниҳои фарҳангӣ, намоишгоҳҳо ва консертҳо баргузор мегарданд, ки дар онҳо анъанаҳои Наврӯз муаррифӣ карда мешаванд.

Наврӯз инчунин бо арзишҳои муҳими инсондӯстона, аз қабили сулҳ, дӯстӣ ва ҳамбастагӣ алоқаманд аст. Дар фарҳанги халқҳое, ки ин ҷашнро таҷлил мекунанд, Наврӯз ҳамчун замони бахшиш ва оштӣ маънидод мешавад. Дар ин рӯзҳо мардум кӯшиш мекунанд, ки кинаҳоро фаромӯш кунанд, бо ҳамдигар оштӣ шаванд ва муносибатҳои дӯстона барқарор намоянд. Маҳз чунин арзишҳо бо ҳадафҳои асосии Созмони Милали Муттаҳид ҳамоҳанг мебошанд, зеро ин созмон ҳамеша барои сулҳ, ҳамкорӣ ва ҳамдигарфаҳмии байни халқҳо талош мекунад.

Яке аз паҳлуҳои муҳими байналмилалӣ гардидани Наврӯз ҳифз ва рушди мероси фарҳангӣ мебошад. Ҷашнҳои қадимӣ мисли Наврӯз на танҳо ёдгории таърихӣ, балки сарчашмаи дониш ва таҷрибаи наслҳои гузашта мебошанд. Тавассути чунин ҷашнҳо мардум анъанаҳои худро нигоҳ медоранд ва онҳоро ба наслҳои оянда интиқол медиҳанд. Дар ҳамин замина, эътирофи Наврӯз дар сатҳи ҷаҳонӣ ба ҳифзи арзишҳои фарҳангии халқҳои гуногун мусоидат менамояд.

Дар солҳои охир Наврӯз ҳамчун ҷашни байналмилалӣ дар бисёр муассисаҳои фарҳангӣ ва таълимӣ низ таҷлил мегардад. Дар донишгоҳҳо, марказҳои фарҳангӣ ва ташкилотҳои гуногун барномаҳои махсуси фарҳангӣ баргузор мешаванд. Дар чунин чорабиниҳо донишмандон ва фарҳангшиносон дар бораи таърих, аҳамият ва анъанаҳои Наврӯз суханронӣ мекунанд. Ин гуна фаъолиятҳо ба баланд бардоштани маърифати фарҳангӣ ва шиносоии бештар бо мероси қадима мусоидат мекунанд.

Наврӯз инчунин ба рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ мусоидат мекунад. Кишварҳое, ки ин ҷашнро таҷлил мекунанд, дар доираи чорабиниҳои гуногун таҷрибаҳои фарҳангии худро мубодила менамоянд. Ин раванд ба таҳкими робитаҳои дӯстона ва ҳамкориҳои байни давлатҳо замина фароҳам меорад. Ҳамин тавр, Наврӯз на танҳо як ҷашни фарҳангӣ, балки як василаи муҳими наздикшавии халқҳо ба ҳисоб меравад.

Ҳамин тариқ, Наврӯз имрӯз ба як ҷашни воқеан байналмилалӣ табдил ёфтааст. Эътирофи он аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид нишон медиҳад, ки арзишҳои ин ҷашн барои тамоми инсоният муҳим мебошанд. Наврӯз рамзи эҳёи табиат, дӯстӣ, сулҳ ва ҳамдигарфаҳмӣ мебошад. Аз ин рӯ, нигоҳдорӣ ва рушди анъанаҳои он барои наслҳои имрӯз ва оянда аҳамияти бузург дорад.

Наврӯз моро ба некӣ, меҳрубонӣ ва эҳтироми фарҳангҳои гуногун даъват мекунад ва ҳамчун пули дӯстӣ байни халқҳои ҷаҳон хизмат менамояд.

Нуруллоён Сарвиноз

Муовини директор оид ба корҳои таълимии МДТ «Коллеҷи тиббии ш.Кӯлоб ба номи Раҳмонзода Р.А.»