КОРРУПИСИЯ МОНЕАИ РУШДИ ДАВЛАДОРӢ ДАР ЗАМОНИ МУОСИР

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати муносибатҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ, масъалаи таҳкими давлатдорӣ ва идоракунии самаранок аҳамияти аввалиндараҷа пайдо мекунад. Яке аз омилҳое, ки метавонад ба рушди устувори давлат таъсири манфӣ расонад, коррупсия мебошад. Коррупсия ҳамчун падидаи иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ на танҳо боиси зарари иқтисодӣ мегардад, балки ба пояҳои давлатдорӣ, эътимоди шаҳрвандон ва суботи ҷомеа низ таъсир мерасонад. Аз ин рӯ, мубориза бо коррупсия дар сиёсати давлатии Тоҷикистон мавқеи муҳимро ишғол мекунад.

Коррупсия ҳамчун падидаи иҷтимоиву ҳуқуқӣ дар илми муосир бештар ба сифати сӯиистифода аз ваколатҳои давлатӣ ва хизматӣ ба хотири дарёфти манфиати шахсӣ ё гурӯҳӣ арзёбӣ мегардад. Он метавонад дар шаклҳои гуногун зоҳир шавад: аз амалҳои пинҳонии марбут ба манфиатгирии ғайриқонунӣ то риоя накардани меъёрҳои одоби хизматӣ ва баробарии шаҳрвандон дар назди қонун. Моҳияти асосии ин падида дар он аст, ки манфиати умумӣ ва давлатӣ ҷойи худро ба манфиатҳои инфиродӣ медиҳад, ки ин ба низоми идоракунӣ таъсири манфӣ мерасонад.

Дар шароити муосир, ки идоракунии давлатӣ торафт мураккабтар мегардад, хавфи ба вуҷуд омадани омилҳои коррупсионӣ низ метавонад афзоиш ёбад, агар механизмҳои назорат ва шаффофият ба таври кофӣ рушд наёбанд. Таҷрибаи кишварҳои гуногун нишон медиҳад, ки сатҳи пасти ошкорбаёнӣ дар фаъолияти сохторҳои давлатӣ, расмиёти мураккаби маъмурӣ ва нокифоя будани назорати ҷамъиятӣ метавонанд заминаи мусоид барои зуҳури чунин амалҳо гарданд. Аз ин рӯ, ҷомеаи ҷаҳонӣ ба масъалаи таҳкими идоракунии нек, баланд бардоштани ҳисоботдиҳӣ ва ҷорӣ намудани стандартҳои шаффофият аҳамияти махсус медиҳад.

Барои ҳар як давлат, аз ҷумла Тоҷикистон, ташаккули низоми муассири пешгирӣ ва муқовимат ба коррупсия ҷузъи муҳими сиёсати давлатӣ ба ҳисоб меравад. Дар шароити рушди давлатдории миллӣ ва такмили институтҳои давлатӣ, масъалаи риояи қонун, баробарии ҳама дар назди қонун ва таъмини адолати иҷтимоӣ аҳамияти калидӣ дорад. Маҳз волоияти қонун заминаеро фароҳам меорад, ки дар он ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон ҳифз гардида, фаъолияти мақомоти давлатӣ дар доираи меъёрҳои муайян сурат мегирад.

Бо дарназардошти вазъи сиёсию иҷтимоӣ, мубориза бо коррупсия бояд дар чорчӯби қонунгузорӣ, сиёсати давлатӣ ва барномаҳои стратегӣ амалӣ карда шавад. Ин раванд, пеш аз ҳама, ба такмили санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ, баланд бардоштани сатҳи касбияти хизматчиёни давлатӣ ва ҷорӣ намудани усулҳои муосири идоракунӣ такя мекунад. Ҳамзамон, рушди технологияҳои рақамӣ ва содда намудани расмиёти хизматрасонӣ метавонад омилҳои субъективиро коҳиш дода, шаффофиятро тақвият бахшад.

Дар баробари чораҳои институтсионалӣ, нақши фарҳанги ҳуқуқӣ ва маърифати шаҳрвандон низ муҳим аст. Вақте ки ҷомеа арзишҳои қонунмеҳварӣ, масъулиятшиносӣ ва адолатро ҳамчун меъёрҳои рафтори ҷамъиятӣ қабул мекунад, замина барои коҳиши амалҳои номатлуб фароҳам меояд. Аз ин рӯ, пешгирии коррупсия танҳо вазифаи як ниҳод нест, балки раванди фарогирест, ки ҳамкории сохторҳои давлатӣ ва ҷомеаро талаб мекунад.

Коррупсия пеш аз ҳама ба рушди иқтисодӣ монеа эҷод мекунад. Вақте ки маблағҳои давлатӣ ба таври мақсаднок истифода намешаванд, самаранокии барномаҳои иҷтимоӣ коҳиш меёбад. Ин метавонад ба паст гардидани сифати хизматрасониҳои давлатӣ, аз ҷумла дар соҳаҳои маориф, тандурустӣ ва инфрасохтор оварда расонад. Илова бар ин, коррупсия ба эътимоди шаҳрвандон нисбат ба ниҳодҳои давлатӣ таъсири манфӣ мерасонад. Эътимод яке аз рукнҳои асосии давлатдорӣ мебошад. Агар шаҳрвандон эҳсос намоянд, ки қонун барои ҳама баробар нест, ҳисси беадолатӣ афзоиш меёбад. Аз ин рӯ, таҳкими шаффофият ва ҳисоботдиҳӣ дар фаъолияти мақомоти давлатӣ аҳамияти калидӣ дорад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои муқовимат ба коррупсия заминаи ҳуқуқӣ ва институтсионалӣ ташаккул ёфтааст. Қонунҳои соҳавӣ ва барномаҳои давлатӣ самтҳои асосии пешгирӣ ва ошкорсозии ҳуқуқвайронкуниҳои коррупсиониро муайян мекунанд. Дар ин раванд нақши ниҳодҳои махсусгардонидашуда муҳим мебошад.Яке аз чунин сохторҳо Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад, ки фаъолияти он ба пешгирӣ, ошкор ва таҳқиқи ҷиноятҳои марбут ба коррупсия равона шудааст. Ин мақомот ҳамзамон корҳои фаҳмондадиҳӣ ва таҳлилӣ анҷом медиҳад, то омилҳои ба вуҷудорандаи коррупсияро коҳиш диҳад.Қабули барномаҳои давлатии зиддикоррупсионӣ ва такмили пайвастаи қонунгузорӣ нишон медиҳад, ки масъалаи мазкур дар сиёсати давлатӣ мавқеи устувор дорад. Ҳадафи асосӣ таҳкими волоияти қонун ва баланд бардоштани самаранокии идоракунии давлатӣ мебошад.

Яке аз самтҳои муҳими коҳиши омилҳои коррупсионӣ ҷорӣ намудани технологияҳои муосир дар низоми идоракунӣ мебошад. Рақамикунонии хизматрасониҳои давлатӣ метавонад таъсири омилҳои инсонӣ ва ҳолатҳои субъективиро кам намояд. Вақте ки хизматрасониҳо ба таври электронӣ пешниҳод мегарданд, шаффофият афзоиш ёфта, назорат осон мегардад. Дар солҳои охир дар Тоҷикистон низ тадбирҳо ҷиҳати рушди ҳукумати электронӣ ва такмили хизматрасониҳои давлатӣ амалӣ мешаванд. Ин иқдомҳо ба соддагардонии расмиёт, кам кардани монеаҳои маъмурӣ ва баланд бардоштани сатҳи дастрасии шаҳрвандон ба хизматрасониҳо равона шудаанд.

Мубориза бо коррупсия танҳо бо чораҳои ҳуқуқӣ маҳдуд намешавад. Баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ ва тарбияи фарҳанги ҳуқуқбунёд аҳамияти бузург дорад. Вақте ки шаҳрвандон ҳуқуқ ва уҳдадориҳои худро хуб медонанд, онҳо метавонанд дар таҳкими қонуният саҳм гузоранд. Ҷомеаи шаҳрвандӣ, воситаҳои ахбори омма ва муассисаҳои таълимӣ метавонанд дар ташаккули мавқеи фаъоли зиддикоррупсионӣ нақши муҳим бозанд. Тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ростқавлӣ, эҳтиром ба қонун ва масъулиятшиносӣ заминаи устувори рушди давлатдориро таъмин мекунад.

Таҷрибаи кишварҳои гуногун нишон медиҳад, ки мубориза бо коррупсия раванди тӯлонӣ ва пайгирона мебошад. Масалан, дар Сингапур тавассути ислоҳоти қатъии идоракунӣ ва назорати сахт сатҳи коррупсия ба таври назаррас коҳиш дода шудааст. Ин таҷриба нишон медиҳад, ки иродаи сиёсӣ, қонунгузории муассир ва назорати самаранок метавонанд натиҷаҳои мусбат ба бор оранд. Тоҷикистон низ бо дарназардошти шароити миллӣ ва хусусиятҳои иҷтимоӣ тадбирҳои мутобиқро амалӣ менамояд. Муҳим он аст, ки ин раванд пайваста ва муттасил идома ёбад, зеро мубориза бо коррупсия як амали яквақта нест, балки сиёсати дарозмуддатро талаб мекунад.

Коррупсия ҳамчун падидаи номатлуб метавонад ба рушди давлатдорӣ, суботи иҷтимоӣ ва пешрафти иқтисодӣ монеа эҷод намояд. Аз ин рӯ, муқовимат ба он яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Ташаккули заминаи ҳуқуқӣ, таъсиси ниҳодҳои махсусгардонидашуда, ҷорӣ намудани технологияҳои рақамӣ ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ аз ҷумлаи тадбирҳое мебошанд, ки дар ин самт амалӣ мегарданд.

Рушди давлатдории ҳуқуқбунёд ва устувор танҳо дар шароити ҳамкории давлат ва ҷомеа имконпазир аст. Бо идомаи ислоҳот, таҳкими шаффофият ва баланд бардоштани масъулияти хизматчиёни давлатӣ метавон заминаи боэътимоди рушди минбаъдаи кишварро фароҳам овард. Мубориза бо коррупсия раванди доимӣ мебошад ва натиҷаҳои он ба талошҳои муштараки ҳамаи қишрҳои ҷомеа вобаста аст.

Ҳамин тавр, таъмини рушди устувори давлатдорӣ дар шароити муосир ба таҳкими қонуният, шаффофият ва идоракунии самаранок вобаста мебошад. Танҳо дар чунин замина метавон ба устувории институтҳои давлатӣ, болоравии эътимоди шаҳрвандон ва пешрафти минбаъдаи ҷомеа ноил гардид.

Омина Азизова

Омӯзгори кафедраи «Фанҳои ҷамъиятӣ»- и МДТ «Коллеҷи тиббии ш.Кӯлоб ба номи Раҳмонзода Р.А.»