ШИКАСТАГИИ УСТУХОНҲО ВА ЁРИИ АВВАЛИЯ ДАР ҲОЛАТИ ОН

Шикастагии устухон яке аз осебҳои маъмул дар ҳаёти инсон ба ҳисоб меравад. Ин гуна осебҳо метавонанд дар натиҷаи таъсири қувваи механикӣ, зарбаҳои сахт, афтидан аз баландӣ, садамаҳои нақлиётӣ ё ҳодисаҳои гуногуни истеҳсолӣ ба вуҷуд оянд. Дар илми тиб шикастагии устухон ҳамчун вайрон шудани тамомияти устухон маънидод мешавад, ки дар натиҷаи таъсири қувваи беруна ё баъзан дар натиҷаи заиф гардидани сохтори устухон ба амал меояд. Ҳангоми чунин ҳолат на танҳо устухон осеб мебинад, балки бофтаҳои атроф, рагҳои хун ва баъзан асабҳо низ метавонанд зарар бинанд. Аз ҳамин сабаб шикастагӣ яке аз ҳолатҳое мебошад, ки ба расонидани ёрии саривақтии тиббӣ ниёз дорад.

Дар ҳаёти ҳаррӯза инсон метавонад ба ҳолатҳои гуногуни хатарнок дучор шавад. Аксар вақт шикастагии устухон дар натиҷаи афтидан аз баландӣ, зарбаи сахт, садамаҳои нақлиётӣ ва ё осебҳои варзишӣ ба вуҷуд меояд. Баъзан бемориҳои гуногун низ метавонанд боиси заиф шудани устухонҳо гарданд. Масалан, дар баъзе ҳолатҳо устухонҳо ба сабаби норасоии моддаҳои минералӣ, махсусан калсий, заиф мегарданд ва ҳатто зарбаи сабук метавонад шикастагиро ба вуҷуд орад. Аз ин рӯ нигоҳ доштани саломатии устухонҳо ва ғизои дуруст барои пешгирии чунин осебҳо аҳамияти калон дорад.

Дар тиб шикастагиҳоро аз рӯи хусусиятҳои гуногун ба навъҳои мухталиф ҷудо мекунанд. Баъзан шикастагӣ метавонад кушода бошад, ки дар чунин ҳолат устухони шикаста пӯстро мешикофад ва захм пайдо мешавад. Ин навъи шикастагӣ нисбатан хатарнок буда, метавонад боиси хунравӣ ва сироят гардад. Дар ҳолатҳои дигар шикастагӣ пӯшида мебошад, яъне устухон мешиканад, вале пӯст осеб намебинад. Инчунин шикастагӣ метавонад пурра ё нопурра бошад.

Дар шикастагии пурра устухон ба чанд қисм ҷудо мешавад, вале дар шикастагии нопурра танҳо қисми устухон осеб мебинад. Ҳамаи ин навъҳои шикастагӣ вобаста ба дараҷаи осеб табобати махсуси тиббиро талаб мекунанд.

Ҳангоми шикастани устухон одатан як қатор нишонаҳо мушоҳида мешаванд. Пеш аз ҳама дар ҷои осеб дарди сахт ба вуҷуд меояд. Инчунин мумкин аст варам, сурхшавӣ ё тағйир ёфтани шакли узв ба назар расад. Дар баъзе ҳолатҳо ҳаракати узви осебдида душвор ё тамоман ғайриимкон мегардад. Агар шикастагӣ кушода бошад, хунравӣ низ мушоҳида мешавад. Баъзан ҳангоми ҳаракат додани узв садои махсус шунида мешавад, ки ин низ яке аз нишонаҳои шикастагӣ мебошад. Дидани чунин аломатҳо нишон медиҳад, ки шахс ба ёрии тиббӣ ниёз дорад.

Расонидани ёрии аввалия дар ҳолати шикастагӣ хеле муҳим мебошад. Ёрии дуруст метавонад аз вазнин шудани ҳолати бемор пешгирӣ намояд ва имконияти барқароршавиро зиёд кунад. Пеш аз ҳама бояд осебдидаро ором намуд ва кӯшиш кард, ки узви осебдида ҳаракат накунад. Барои ин мумкин аст аз воситаҳои дастрас, мисли тахта, чӯб ё бинт истифода бурда, узвро беҳаракат намуд. Агар дар ҷои осеб хунравӣ бошад, онро бо бинт ё фишор қатъ кардан лозим аст. Гузоштани чизҳои хунук ба ҷои осебдида низ метавонад барои кам кардани варам ва дард мусоидат намояд. Пас аз расонидани ёрии аввалия осебдидаро ҳарчи зудтар ба муассисаи тиббӣ бурдан зарур аст, то ки табобати дуруст гузаронида шавад.

Дар тиб табобати шикастагии устухон вобаста ба намуди осеб ва ҷойи шикастагӣ муайян карда мешавад. Дар баъзе ҳолатҳо барои барқарор кардани устухон истифодаи гипс ё дигар усулҳои мустаҳкамкунӣ лозим мешавад. Дар ҳолатҳои вазнин бошад, ҷарроҳӣ гузаронида мешавад. Ҳадафи асосии табобат барқарор намудани тамомияти устухон ва таъмин намудани фаъолияти муқаррарии узв мебошад.

Пешгирии шикастагии устухон низ масъалаи муҳим ба ҳисоб меравад. Барои кам кардани хатари чунин осебҳо бояд қоидаҳои бехатарӣ риоя карда шаванд. Масалан, ҳангоми варзиш истифода бурдани таҷҳизоти муҳофизатӣ, эҳтиёткорӣ ҳангоми ҳаракат дар роҳҳо ва ҷойҳои лағжанда, инчунин нигоҳ доштани саломатии устухонҳо бо ғизои дуруст ва фаъолияти ҷисмонӣ хеле муҳим мебошад. Истеъмоли маҳсулоти дорои калсий, аз қабили шир, панир ва дигар маҳсулоти ширӣ барои мустаҳкам шудани устухонҳо мусоидат мекунад.

Ҳамин тариқ, шикастагии устухон яке аз осебҳои нисбатан маъмул дар ҳаёти инсон мебошад. Ин ҳолат метавонад дар натиҷаи таъсири омилҳои гуногун ба вуҷуд ояд ва дар сурати расонидани ёрии нодуруст боиси мушкилиҳои ҷиддӣ гардад. Аз ин рӯ ҳар як шахс бояд нишонаҳои асосии шикастагиро донад ва дар ҳолати зарурӣ тавонад ёрии аввалия расонад. Баланд бардоштани сатҳи донишҳои тиббӣ дар ҷомеа ва омӯзиши усулҳои ёрии аввалия метавонад барои ҳифзи саломатии одамон ва пешгирии оқибатҳои вазнин аҳамияти калон дошта бошад.

Фирдавс Файзуллоев

Омӯзгори кафедраи «Ҷароҳия»- и МДТ «Коллеҷи тиббии ш.Кӯлоб ба номи Раҳмонзода Р.А.»