МУҲАББАТУ, ҚАДРШИНОСӢ ВА НАҚШИ МОДАР ДАР РУШДИ ҶОМЕА

«Зан — модар манбаи ҳаёт ва эҷодкунанда аст, рамзи покӣ ва зебоӣ, анбори муҳаббат ва садоқат, таҷассумгари муҳаббати зинда ва самимият. Ҳеҷ кадоме аз мо наметавонад кори шабҳои беаҳамият ва пушту парешонро — ки модар барои мо мекунад — бартараф кунад.»

Ҳамасола дар Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 августи соли 2011, № 753 «Дар бораи рӯзҳои ид» 8 март чун Рӯзи Модар, рӯзи иди ғайрикорӣ бо ифтихору сарфарозӣ таҷлил карда мешавад. Эҳтироми модар қарз аст, зеро модар бо тамоми ҳастии худ фарзандро тарбия мекунад, ғамхорӣ менамояд ва муҳаббат ба ӯро бидуни ягон шарт мерасонад. Қарзи мо ҳамчун фарзандон аст, ки ин муҳаббат ва ғамхориро эҳтиром кунем, қадр намоем ва барои нигоҳ доштани муносибатҳои дуруст ва мустаҳкам бо модар кӯшиш намоем.

Рӯзи Модарон дар Тоҷикистон яке аз ҷашнҳои муҳим ва пуррамзи фарҳангии кишвар ба шумор меравад, ки тамоми аҳли ҷомеа онро бо эҳтиром ва самимият таҷлил мекунад. Ин рӯз, ки ҳамасола дар таърихи 8 март баргузор мешавад, на танҳо ба занон ва модарон эҳтироми хоса қоил мешавад, балки ба ҷомеа хотиррасон мекунад, ки нақши модар дар таълиму тарбия, нигоҳубини оила ва рушди маънавии инсоният чӣ қадр бузург ва бебаҳо мебошад. Дар Тоҷикистон, ки ҷомеаи анъанавӣ ва фарҳанги хос дорад, модар ба сифати пояи асосии оила ва сарчашмаи муҳаббат ва эҳтиром ба фарзандон қадр карда мешавад. Ин рӯз барои мардум имконият медиҳад, ки ғамхориҳои модаронро ба расмият шиносанд ва бо эҳсоси самимӣ қадрдонӣ кунанд.

Таърихи таҷлили Рӯзи Модарон дар ҷаҳон ва Тоҷикистон ба якҷоягии анъанаҳои гуногун бармегардад. Дар аввалҳо, дар Аврупо ва Амрико ин ҷашн ҳамчун як эътиқоди иҷтимоӣ барои ҷалби диққат ба масъалаҳои занон, ҳуқуқи онҳо ва эҳтироми ҷомеа ба нақши модарон таҷлил мешуд. Бо гузашти замон, ин рӯз ба рамзи муҳаббат, эҳтиром ва қадршиносӣ нисбат ба занон ва модарон табдил ёфт. Дар Тоҷикистон ин рӯз баъди солҳои истиқлолият аҳамияти бештар пайдо кард, зеро дар ин давра ҷомеа ва давлат диққати махсусро ба рушди иҷтимоӣ ва иҷтимоиёти занон равона карданд.

Дар Тоҷикистон модарон ҳамеша ҳамчун рамзи муҳаббат, сабр, ва таҳаммул қабул мешаванд. Ин на танҳо ҷанбаҳои оилавӣ, балки ҷанбаҳои фарҳангӣ ва маънавии зиндагии ҳаррӯзаи мардумро низ фаро мегирад. Дар зиндагии ҳар як шахс нақши модар беназир аст, зеро модар ҳамеша ҳамчун устувории оила, дастгир ва роҳнамои фарзандон шинохта мешавад. Ҷашни Рӯзи Модарон барои хондан ва таҷлил кардан имконият медиҳад, ки ин нақши бузургро дар хотир нигоҳ доранд ва қадр кунанд.

Дар Тоҷикистон ин рӯз бо чорабиниҳои гуногун таҷлил мешавад. Дар муассисаҳои таҳсилоти миёна, донишгоҳҳо ва муассисаҳои фарҳангӣ барномаҳои махсус гузаронида мешаванд, ки дар онҳо хонандагон ва донишҷӯён бо шеърҳо, сурудҳо ва намоишномаҳо модарон ва занонро ситоиш мекунанд. Инчунин, дар хонаву манзилҳо аҳли оила модаронро бо гулҳо, туҳфаҳо ва суханҳои ширин табрик мекунанд. Дар ҷашнҳои давлатӣ ва маҳаллӣ низ барномаҳои фарҳангӣ ва консертҳо баргузор мешаванд, ки ҳадафи онҳо баён кардани муҳаббат ва эҳтироми умумии ҷомеа нисбат ба модарон мебошад.

Ин рӯз инчунин заминаи мусоид фароҳам меорад, ки ҷавонон ва ҳамватанон фикру андешаҳои худро дар бораи нақши модар дар ҷомеа ифода кунанд. Ин раванд ба баланд бардоштани сатҳи маънавият ва эҳсоси масъулият дар ҷомеа мусоидат мекунад. Барои кӯдакон ва ҷавонон, таҷлили Рӯзи Модарон як дарси муҳимест дар бораи эҳтиром, муҳаббат ва қадршиносӣ нисбат ба онҳое, ки онҳоро ба дунё овардаанд ва тарбия додаанд.

Яке аз хусусиятҳои ҷолиби Рӯзи Модарон дар Тоҷикистон ин аст, ки он ҳамзамон бо анъанаҳои миллию халқӣ омехта шудааст. Дар таърихи фарҳанги тоҷикон модар ҳамеша ҳамчун рамзи меҳру муҳаббат ва устувории оила пазируфта шудааст. Дар шеъру достонҳо ва ҳикояҳои мардумӣ нақши модар таъриф шудааст, ки ин низ ба қадршиносии иҷтимоӣ ва маънавии модарон саҳм мегузорад. Ин омезиши анъанаҳои миллӣ ва ҷашни ҷаҳонӣ сабаб шудааст, ки таҷлили Рӯзи Модарон дар Тоҷикистон беназир ва пурмазмун бошад.

Ҳамзамон, таҷлили Рӯзи Модарон дар Тоҷикистон ба масъалаҳои иҷтимоӣ ва сиёсӣ низ дахл дорад. Давлат таваҷҷуҳи махсусро ба ҳифзи ҳуқуқ ва эҳтироми занон ҷалб мекунад. Дар баробари қадршиносии оилавӣ, барномаҳои давлатӣ ва иҷтимоӣ барои кӯмак ба модарони танҳо, муҳоҷирон ва онҳое, ки дар вазъияти душвор қарор доранд, роҳандозӣ мешаванд. Ин раванд нишон медиҳад, ки таҷлили Рӯзи Модарон на танҳо рамзи муҳаббат ва эҳтиром, балки воситаи муҳим барои баланд бардоштани сатҳи зиндагӣ ва ҳифзи ҳуқуқи занон дар ҷомеа мебошад. Модарон арзандаи ҳамагуна эҳтирому дӯстдорианд, зеро меҳрубонтарин инсонҳои рӯи оламанд ва фарзандро дар ҳама ҳолат дастгиранду дилсӯзу бахшанда. Навозиши дастони модар барои фарзанд беҳтарин истироҳат аст, новобаста ба синну сол.

Модар – калимае мебошад, ки ҳамагӣ аз панҷ ҳарф таркиб ёфтааст. Вале дар мазмуну мӯҳтавои он як ҷаҳон маънӣ, шукӯҳу шаҳомат нуҳуфта аст, ки дар тасвирашон садҳо достону романҳо офарида ва ғазалу таронаҳо сароида шуданд. Ин мафҳум барои ҳар як инсон ончунон азизу муқаддас аст, ки барои ҳифзи ҷону нангу номусаш фарзандони арзанда ҷони худро дареғ намедоранд!

Бузургии Зан-Модар пеш аз ҳама дар он таҷассум меёбад, ки ӯ чароғи хонадон, идомадиҳандаи насл, тарбиякунанда ва ба камолрасонандаи фарзанд, инчунин нигоҳдорандаи забон, таърих ва фарҳанги миллӣ мебошад.

Ба тамоми бонувони тоҷик, ба модарони арҷманду воломақом, ба хоҳарони азизу меҳрубон дар фарҷоми ин суханҳо иброз менамоям, ки ҳамеша саодатманду сарбаланд ва тансиҳату комёб бимонанд.

Бо арҷгузорӣ ба шахсияти модар Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иброз доштанд, ки меҳру муҳаббати беинтиҳои модарон аст, ки ҳар сол ин ҷашн бо шукуҳу шаҳомати хоса таҷлил гардида, мо – фарзандонро водор месозад, ки ба қадру манзалат ва бузургии модарону бонувон арҷгузорӣ намоем ва қарзи фарзандии худро дар наздашон ба ҷо орем. Онҳоро ҳамчун мавҷуди муқаддасу азиз эҳтиёт ва ҳамеша дӯстдору дилбардорашон бошем.

Дастгириҳои пайвастаи роҳбарияти давлату Ҳукумати мамлакат ва фароҳам овардани ҳамаи имкониятҳо ба бонувони тоҷик бо мақсади баланд бардоштани мавқеи онҳо дар ҷомеа ва роҳандозӣ намудани ташаббусҳои созандаашон нишонаи волои арҷгузорӣ ба занону модарон мебошад. Мо дар даврони соҳибистиқлолӣ мақоми занонро дар ҷомеа марҳала ба марҳала баланд бардошта, барои онҳо шароити муносиби фаъолиятро фароҳам овардем.

Читавре Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми имсолаш иброз доштанд: имрӯз занону бонувони тоҷик ба хотири рушди ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷомеа ва давлат, аз ҷумла дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳ ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқ содиқона хизмат карда истодаанд.

Ҳоло дар муассисаҳои таҳсилоти ибтидоиву миёна ва олии касбӣ, аз ҷумла дар хориҷи кишвар ҳазорҳо нафар духтарони боистеъдоди мо ба таҳсил фаро гирифта шудаанд.

Аз 41 ҳазору 232 нафар донишҷӯёни тоҷик, ки ҳоло дар давлатҳои хориҷӣ таҳсил мекунанд, беш аз 11 ҳазор нафарашон духтарон мебошанд.

Танҳо дар даҳ соли охир 11 ҳазор нафар духтарон муассисаҳои таҳсилоти олии касбиро бо квотаи президентӣ хатм кардаанд.

Аз 3 ҳазору 300 нафар ҷавононе, ки соли ҷорӣ танҳо тавассути Маркази барномаҳои байналмилалии назди Вазорати маориф ва илм ба хориҷи кишвар барои таҳсил рафтаанд, 30 фоизашон духтарон мебошанд.

Умуман, дар замони соҳибистиқлолӣ беш аз 256 ҳазор нафар духтарон муассисаҳои таҳсилоти олиро хатм кардаанд, яъне соҳиби маълумоти олӣ гардидаанд.

Тибқи маълумоти оморӣ соли 1989-ум ҳамагӣ 66 ҳазор нафар занону бонувон соҳиби маълумоти олӣ буданд.

Имрӯз бонувони мо, дар баробари фаъолият дар низоми хизмати давлатӣ, корхонаҳои истеҳсоливу хизматрасонӣ таъсис дода, ҳамчун соҳибкорони муваффақ соҳиби эътибору обрӯ гардидаанд.

Дар зарфи солҳои соҳибистиқлолӣ шумораи зиёди занону бонувони лаёқатманду баландихтисос ба хизмати давлатӣ ва идоракунии давлатӣ ҷалб карда шудаанд ва ин раванд минбаъд низ идома дода мешавад.

Нақши занону бонувон дар пойдории сулҳу субот, ҳифзи арзишҳои милливу фарҳангӣ, дар ниҳоди фарзандон тарбия намудани ҳисси ватандӯстӣ, ифтихори миллӣ, инсондӯстиву масъулиятшиносӣ, инчунин, пешгирӣ кардани омилҳои номатлуби иҷтимоӣ муассир аст.

Ҳангоми таҷлили Рӯзи Модарон дар Тоҷикистон ҷомеа имконият пайдо мекунад, ки на танҳо эҳтироми худро нисбат ба модарон нишон диҳад, балки нақши онҳо дар рушди фарҳангӣ ва иҷтимоиро низ арзёбӣ кунад. Модар ҳамчун рамзи муҳаббат, сабр ва устувории оила ва ҷомеа пазируфта мешавад. Аз ин рӯ, таҷлили ин рӯз на танҳо як амалиятест фарҳангӣ ва иҷтимоӣ, балки як сабақ барои насли наврас ва ҷавонон мебошад, ки онҳо дарк кунанд муҳаббат, эҳтиром ва қадршиносӣ нисбат ба модарон чӣ қадар муҳим аст.

Дар ин рӯз оилаҳо гирди ҳам меоянд, суханҳои самимӣ мегӯянд, гулҳо ва туҳфаҳо тақдим мекунанд ва кӯдаконро водор мекунанд, ки қадри модарро донанд. Ин амалҳо на танҳо муҳаббат ва эҳтиромро ба модарон ифода мекунад, балки ба кӯдакон таълим медиҳад, ки муносибати инсонӣ ва эҳсоси миннатдорӣ ба шахси дигарон арзишманд аст. Бо ин роҳ насли наврас арзишҳои оилавӣ ва иҷтимоиро меомӯзад ва дар оянда ба ҷомеа ҳамчун шаҳрвандони бофарҳанг ва масъулиятшинос таъсир мерасонад.

Анъанаҳои миллии тоҷикон низ дар таҷлили Рӯзи Модарон нақши муҳим доранд. Масалан, дар баъзе минтақаҳо модарро бо таомҳои махсус ва намоишҳои фарҳангӣ қадр мекунанд. Дар баъзе ноҳияҳо шеърхонӣ ва суруду мусиқӣ низ ҷузъи таҷлили ин рӯз мебошанд. Ин ҷанбаҳо на танҳо эҳтиром ба модаронро нишон медиҳанд, балки мероси фарҳангии халқро ҳифз мекунанд ва ба кӯдакон ва ҷавонон муҳаббат ба анъанаҳои миллиро меомӯзанд.

Дар мактабҳо ва донишгоҳҳо низ барномаҳои фарҳангӣ ва консертҳои махсус баргузор мешаванд, ки дар онҳо хонандагон ва донишҷӯён бо шеърҳо, саҳнаҳои театрӣ ва сурудҳо нақши модарро дар оила ва ҷомеа таъриф мекунанд. Ин чорабиниҳо на танҳо ба қадршиносии модарон мусоидат мекунанд, балки ба баланд бардоштани маърифати фарҳангӣ ва маънавии аҳолӣ низ саҳм мегузоранд.

Ҳамидова Шарифамо Файзуллоевна

Омӯзгори кафедари “Фарматсия”-и МДТ “Коллеҷи тиббии шаҳри Кӯлоб ба номи Раҳмонзода Раҳматулло Азиз”